Prace Geograficzne, z. 105

Redaktor: Obrębska-Starkel B.
Rok wydania: 2000
Język publikacji: angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 25.20 PLN (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Weather observations carried by Michał of Wiślica in Cracow in the years 1527-1551
Autor: Anita Bokwa, Danuta Limanówka
Strony: 9-18
Summary - read more..
Mean seasonal numbers of days with chosen phenomena calculated for Cracow for the periods 1535-38 and the 20th century show that in 16th century: winters were generally more frosty, numbers of days with precipitation show the same distribution as in the 20th century, number of clear days was much higher in every season than in the 20th century, the number of days with thunderstorm was very similar for every season and so was the yearly course, compared to the 20th century. Michał of Wiślica was much more careful and detailed in observations than Marcin Biem (the most important weather observer in Cracow at that time). The notes of Michał of Wiślica for 1535-36 were used together with the notes of Marcin Biem for 1537-38 in the international research programme EURO-CLIMHIST.
The long term variability of the daily precipitation in Cracow in relation to synoptic situations
Autor: Robert Twardosz
Strony: 19-72
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule przeanalizowano wieloletnią zmienność sum dobowych opadów w Krakowie w powiązaniu z sytuacjami synoptycznymi. Wykorzystano dane ze stacji naukowej IG UJ z lat 1863-1995 oraz kalendarz sytuacji synoptycznych dla dorzecza górnej Wisły T. Niedźwiedzia z okresu 1874-1995. Obliczono wartości średnie, częstość opadów, wartości ekstremalne, odchylenia standardowe i współczynniki zmienności. Wykorzystano średnie konsekutywne 5-dobowe i 11-letnie, analizę regresji oraz współczynnik korelacji rang Spearmana. Przedstawiono strukturę opadów w oparciu o ciągi opadowe. Bazując na ciągach opadowych, dokonano klasyfikacji opadów. Obliczono częstość występowania opadów w 21 typach sytuacji synoptycznych. W opracowaniu ukazano rozmaite aspekty zmienności sum dobowych oraz prawidłowości wykazujące związek z sytuacjami synoptycznymi.
Daily course and synoptic characterisation of thunderstorms in Cracow in the period 1896-1995
Autor: Zuzanna Bielec
Strony: 73-84
Abstrakt - czytaj wiecej...
Na podstawie stuletnich obserwacji burz w Krakowie przedstawiono występowanie burz w ciągu doby oraz czas ich trwania. Określono kierunki, z których one nadchodziły, a także zbadano zależności pomiędzy występowaniem burz a typem sytuacji synoptycznych. Uzyskane wyniki potwierdzają ogólne prawidłowości występowania burz w Polsce, jak również wskazują na wpływ położenia Krakowa na ich przebieg.
Frequency of occurrence of particular cloud genera at noon and during certain synoptic situations in Cracow
Autor: Dorota Matuszko
Strony: 85-110
Summary - read more..
The role of clouds, as a complex index of the condition and change of weather on both a local and global scale, is increasingly more visible. The aim of this study is to attempt to define the impact of circulation on the frequency of occurrence of particular cloud genera, separately for each month, through the calculation of the probability of occurrence of certain cloud genera, depending on synoptic situation. The study draws on the unique observation material from the period 1906-1995 (due to the uniformity of place, continuity and length of the series), which comes from the Cracow meteorological station of the Jagiellonian University.
The differentiation of thermal seasons in Cracow
Autor: Katarzyna Piotrowicz
Strony: 111-124
Abstrakt - czytaj wiecej...
Na podstawie średnich miesięcznych wartości temperatury powietrza na Stacji Klimatologicznej IG UJ w Krakowie przedstawiono zróżnicowanie dat początku i końca oraz długości termicznych pór roku w latach 1792-1995. Uzyskane wyniki porównano z wieloletnim przebiegiem średnich miesięcznych i rocznych wartości temperatury powietrza w Krakowie, wskaźnikiem kontynentalizmu i zmiennością wskaźników cyrkulacji atmosferycznej. Stwierdzono, że największym zróżnicowaniom w badanym okresie podlegała zima a wszystkie pozostałe pory roku, z wyjątkiem lata, którego długość nie wykazywała żadnej tendencji zmian, są w XX stuleciu nieznaczne dłuższe.
The comparison of the minimum temperature values in Cracow at the Botanical Garden and Balice Airport stations for the period 1966-1995
Autor: Adam Michniewski
Strony: 125-136
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule przedstawiono porównanie temperatury minimalnej na dwóch stacjach położonych 14 km od siebie w linii prostej, w różnym otoczeniu. Stacja Kraków-Ogród Botaniczny (50°04'N, 19°58'E, hs = 206 m n.p.m.) reprezentuje centrum miasta a stacja Balice (50°05'N, 19°48'E, hs = 237 m n.p.m.) teren podmiejski. Z dobowych wartości minimów temperatury z lat 1966-1995 obliczono wartości średniej rocznej temperatury minimalnej, średnich pór roku i poszczególnych miesięcy. Porównano przebiegi wartości tych charakterystyk oraz zwrócono uwagę na statystyczne zależności między temperaturą minimalną powietrza w porach roku i w poszczególnych miesiącach. Podano także trendy temperatury minimalnej w okresach o najwyższych wzrostach i spadkach jej wartości. Prześledzono zmiany wartości minimów powyższych okresów z roku na rok. Porównując powyższe charakterystyki, wykazano wpływ centrum miasta na temperaturę minimalną, objawiający się w podwyższeniu wartości i zmniejszeniu jej wahań z roku na rok oraz w zmniejszeniu zakresu wartości temperatury minimalnej w centrum.
On the method of determining the climatic water balance in mountainous areas, with an example from the Polish Carpathians
Autor: Leszek Kowanetz
Strony: 137-164
Summary - read more..
The basis of the climatic assessment of the water resources of a given area should be formed by an index accounting for real precipitation and evaporation, i.e. the climatic water balance. In this paper, an attempt has been made at developing a method for determining the total evaporation, a basic element of the climatic water balance. The method is based on easily accessible meteorological data, can be verified in the natural conditions of the Polish Carpathians, and is simple, easy, and potentially capable of generating reliable results. Spatial representation of the results so generated was another objective of this study. This goal was accomplished through the use of the cartographic presentation, in the form of the 1:300 000 scale maps of semi-annual and monthly sums of the index of total evaporation and climatic water balance, for the western part of the Polish Carpathians.
Dependence of wind direction and speed on the orography in the western part of the Beskidy Mountains
Autor: Janina Trepińska, Leszek Kowanetz
Strony: 165-182
Summary - read more..
This study presents the anemological relations in the western part of the Beskidy Mountains. Data from 28 meteorological stations was used, concerning wind direction and speed. The data was collected during the years 1961-1970. Attention was drawn to the significant spatial variability of wind direction frequency during the cold and warm half-year, which indicates a strong modification of the general wind circulation by the mountains, as well as the creation of the orographic winds which depend on both the altitude above sea-level and the form and direction of mountain ranges.
Mountain and valley wind system and 'Liptów winds' in the Sucha Woda Valley in the Polish Tatra Mountains
Autor: Rafał Bąkowski
Strony: 183-192
Summary - read more..
On the basis of the prepared criteria, the article divides the winds into a mountain and valley wind system and the Liptów winds in the Sucha Woda Valley in the Polish Tatra Mountains. The frequency of occurrence, directions and speed of the winds were characterised. The probability conditional of the mountain and valley wind system with light winds on the Kasprowy Wierch was defined. Although the existence of the phenomena was already observed in the 1930s, the winds of the mountain and valley wind system and the Liptów winds are still among the least known phenomena.
The case of the foehn wind in Zakopane and Cracow from November 6-9, 1997
Autor: Janina Trepińska, Rafał Bąkowski
Strony: 193-202
Summary - read more..
The article presents the analysis of the direction and speed of the 'halny' (foehn) wind on the northern side of the Polish Tatra Mountains, as well as the change of weather conditions (air temperature, air humidity, atmospheric pressure) in Cracow between 6-9 November 1997. The advection of warm air from the South caused a change of weather conditions in Cracow, registered by the automatic meteorological station of the Climatology Department of the Institute of Geography at the Jagiellonian University.
Characterization of snow conditions in Zakopane and the designation of favourable periods for cross country and downhill skiing
Autor: Tadeusz Sarna
Strony: 203-210
Abstrakt - czytaj wiecej...
W niniejszym opracowaniu przedstawiono próbę scharakteryzowania warunków śniegowo-narciarskich w Zakopanem. W tym celu wykorzystano dostępne dane codziennych grubości pokrywy śnieżnej dla Zakopanego z okresu 1951-1990. Na podstawie kryteriów T. Łobożewicza obliczono długość trwania i częstość występowania sezonów narciarskich (dla narciarstwa biegowego i zjazdowego). Stwierdzono, że w Zakopanem występuje wyraźne zróżnicowanie warunków śniegowych, co oznacza, że podczas jednego sezonu zimowego może wystąpić kilka sezonów narciarskich. W Zakopanem najlepsze warunki do uprawiania narciarstwa występują z końcem stycznia i w lutym.
Physico-geographic vertical zones in the Polish Tatra Mts
Autor: Jarosław Balon
Strony: 211-234
Abstrakt - czytaj wiecej...
Artykuł przedstawia wyniki badań nad piętrowością środowiska przyrodniczego Tatr Polskich. Wydzielono piętra fizycznogeograficzne na obszarze zlewni potoku Białka, stosując metodę indukcyjną. Obliczono powierzchniowy zasięg każdego piętra i określono strukturę środowiska w obrębie każdego piętra. Przeanalizowano wysokości i przebieg granic rozdzielających piętra; obliczono średnie wysokości granic pięter na stokach o różnej ekspozycji. Przeprowadzono próbę ekstrapolacji uzyskanych wyników na cały obszar Tatr Polskich.
Functioning of flysch geosystems in a vicinity of Żegocina under extreme precipitation-flood conditions of 9 july 1997
Autor: Krystyna German
Strony: 235-256
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule przedstawiono szczególny sposób funkcjonowania geosystemów fliszowych pod wpływem gwałtownych opadów i największej w bieżącym stuleciu powodzi w okolicach Żegociny, ze szczególnym uwzględnieniem zlewni Sanki, położonej na pograniczu Beskidu Wyspowego i Pogórza Wielickiego. Analizę przeprowadzono w nawiązaniu do bardzo złożonej, przestrzennej struktury środowiska wynikającej z międzyregionalnego usytuowania zlewni. Wyróżniono i scharakteryzowano 4 fazy funkcjonowania geosystemów, różniące się pod względem czynników, procesów i ich skutków w krajobrazie względnie naturalnym, beskidzkim i silnie zantropogenizowanym, pogórskim. Skala i rozmiary zmian, jakie zaszły w środowisku przyrodniczym, wskazują na jego niezwykle gwałtowny, skokowy rozwój.
Changes in water conditions in the Racławka and Szklarka drainage basins in 1933-1998
Autor: Wojciech Maciejowski
Strony: 257-286
Abstrakt - czytaj wiecej...
Autor omawia zmiany, jakim uległy stosunki wodne w wyżynnej zlewni w południowej części Wyżyny Krakowskiej. Przedstawia zestawienie kilku serii pomiarów dokonanych w tej zlewni w okresie ostatnich 35 lat, mających na celu ustalenie położenia zwierciadła wód podziemnych i wydajności źródeł, analizuje różnice pomiędzy nimi, jak również przedstawia to zjawisko w przestrzeni i wyjaśnia jego przyczyny. Na przykładach ukazuje ścisłe powiązania między systemem krążenia wód podziemnych a zasilanym przez nie systemem wód powierzchniowych oraz zmiany obiegu wody w zlewni.
Analysis of functioning of selected catenas at the margin of Pogórze Wielickie upland
Autor: Marek Strojny
Strony: 287-298
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule na tle warunków środowiska geograficznego Progu Pogórza Karpackiego w okolicach Wieliczki przedstawiono zróżnicowane funkcjonalnie typy katen charakterystycznych dla całej strefy brzeżnej Pogórza Wielickiego. Ich funkcjonowanie, zależne w dużej części od użytkowania, pozwala na wysuwanie wniosków i przewidywanie kierunków dalszego rozwoju.
The form of valley floors in the upper Wisłoka basin
Autor: Krzysztof Sobiecki
Strony: 299-320
Abstrakt - czytaj wiecej...
W dorzeczu górnej Wisłoki sieć dolinna wykazuje duży związek ze strukturą podłoża, czego przejawem są odcinki rozszerzeń, zwężeń oraz przełomów. Na podstawie kartowania geomorfologicznego wyróżniono dwa holoceńskie poziomy terasowe: terasę zalewową i terasę nadzalewową. Terasy budują osady korytowe z nadkładem mało miąższych mad. Zajmują one współczesne dna dolin Wisłoki i Zawoi, a ich wykształcenie wykazuje duży związek z układem koryta i wykształceniem dolin. Rzeźba górnych odcinków słabo przemodelowanych w czwartorzędzie dolin wskazuje na opóźnienie erozji wgłębnej w przełomach.
Rainfall conditions for soil wash occurrence on the slope in Łazy (Carpathian Foothills)
Autor: Jolanta Święchowicz
Strony: 329-346
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule przedstawiono opadowe uwarunkowania wystąpienia spłukiwania na stoku eksperymentalnym w pogórskiej zlewni Starej Rzeki. Badania przeprowadzono w katenie stokowej na 6 stanowiskach pomiarowych. Analiza uwzględnia zróżnicowanie ilości transportowanego materiału na poszczególnych stanowiskach podczas pojedynczych zdarzeń spłukiwania w zależności od właściwości opadu.
Development of river valleys in Lithuania
Autor: Vytautas Dvareckas
Strony: 321-328
Summary - read more..
Fluvial landforms in Lithuania are closely related to the deglaciation, melting and retreat of the last Scandinavian ice sheet (Nemunas glaciation). This is confirmed primarily by the geomorphology of modern river valleys, which formed gradually as the ice sheet retreated and ice-blocked lakes were drained, a process, which started approximately 15000 years ago. In order to differentiate the base from the alluvium, the author uses the spectrogram method.
Impact of the neolitic settlement on the ground relief in the Małoszówka catchment basin
Autor: Anna Michno
Strony: 347-368
Abstrakt - czytaj wiecej...
Prowadzone od wielu lat badania archeologiczne i przyrodnicze w dorzeczu środkowej i dolnej Nidzicy wykazały zróżnicowanie przestrzenne osadnictwa neolitycznego oraz wyraźną korelację zmian środowiska przyrodniczego i różnych faz rozwoju społeczno-gospodarczego. W artykule omówiono rozwój rzeźby zlewni Małoszówki. Szczególnie podkreślono rolę osadnictwa neolitycznego w zmianach intensywności procesów morfogenetycznych. Przedstawiono także wstępną interpretację pokryw stokowych w rejonie stanowiska archeologicznego w Słonowicach.
Impact of tourism on the high-mountain relief. Case of the Czerwone Wierchy Massif and Regle Zakopiańskie in the Western Tatras, Poland
Autor: Elżbieta Gorczyca
Strony: 369-390
Abstrakt - czytaj wiecej...
Masyw Czerwonych Wierchów wraz z przylegającą strefą Regli Zakopiańskich jest pocięty dziesiątkami kilometrów ścieżek i dróg turystycznych. Podlega on intensywnej degradacji turystycznej, a równocześnie jest modelowany przez naturalne procesy morfogenetyczne. Ruch turystyczny powoduje zniszczenie roślinności wzdłuż ścieżek, dróg i w ich bezpośrednim otoczeniu. Największa intensywność procesów geomorfologicznych występuje na powierzchniach pozbawionych roślinności. W artykule omówiono uwarunkowania środowiskowe mikrorzeźby na ścieżkach turystycznych i procesy morfogenetyczne kształtujące stoki użytkowane turystycznie. Skutki oddziaływania turystycznego w masywie Czerwonych Wierchów porównano z innymi obszarami górskimi podobnie użytkowanymi.
Ectohumus horizons and the rate of organic matter decomposition in The Carpathian soils
Autor: Marek Drewnik
Strony: 391-402
Summary - read more..
The paper presents the properties of humus horizons of the soils in particular geoecological belts in the Polish Carpathians. The research was carried out using the cellulose filters method in the Tatras, Babia Góra, Gorce and Bieszczady Mts as well as in the Wieliczka Foothills. The forming of ectohumus horizons is shown as an effect of a reduced rate of organic matter decomposition and the impact of lithological, climatic and vegetation factors is discussed.
Geomorphological and hydrological conditions of the genesis of mountain Mollic Gleysols (on the example of the Western Bieszczady Mts)
Autor: Rafał Szmuc
Strony: 403-412
Summary - read more..
The paper presents the impact of relief and hydrological conditions on the origin of the most fertile forest habitats in the mountains. The research was focused on Mollic Gleysols characteristic of Dentario glandulosae - Fagetum alietosum and Phyllitido - Aceretum within the area of the Bieszczady National Park. The paper also includes a characterization of three geomorpho-hydrological patterns where different systems of enrichment of cover deposits lead to the genesis of Mollic Gleysols.