Prace Geograficzne, z. 120

Redaktorzy: Twardosz R., Jezioro P.
Rok wydania: 2008
Język publikacji: polski

ISSN 1644-3586

Nakład wyczerpany.

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Funkcjonowanie dróg w górskim systemie stokowym masywu Pyramiden na Spitsbergenie
Autor: Agata Buchwał
Strony: 9-18
Summary - read more..
The study into the human impact on the Pyramiden Massif was conducted during the polar summer of 2007. The place known as Petuniabukta, located at the head of the Billefjorden in central Spitsbergen was selected for research on slope roads built by Russians from the town of Pyramiden to the nearest coal mines. Since 1998, when Russians abandoned the Pyramiden settlement, its very dense road system has not been utilized but has remained visible in the relief. The aim of the study is to present the geomorphological condition of the slope roads. Geomorphological mapping was used to determine the condition of the roads in the longitudinal section. The roads were divided into three sections depending on their elevation on the slopes. The best road condition was observed on the upper slopes (above 450 m). Large numbers of small alluvial fans, with a domination of the loamy fraction, constituted a common landform that was well visible in the road surface. In the middle part of the slope (located between 450–150 m) solifluction lobes were observed to prevail. The greatest extent of damage to the roads was observed where the roads were crossed by debris flows. Clearly the greatest damage of was found in the lowest part of the slope (below 150 m), where the roads were built on top of an alluvial fan. The road in this part is strongly transformed by debris and by water erosion. The road prism is damaged across more than 80% of its width. The largest erosion cuts in this segment reach down to 0.7 m. Damage to the roads was also triggered by the operation of needle ice and by effects of freeze-thaw, which is easily seen in the common frost contraction cracks at the edge of the road. The study has shown, that the abandoned roads are still playing an important role in the slope system. Water erosion is main process driving the slope morphology, but the shallow permafrost strongly impedes a deeper soil erosion.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Badania przeprowadzono na drogach stokowych w masywie Pyramiden podczas lata polarnego 2007 roku. Celem opracowania jest przedstawienie zróżnicowanie procesów zachodzących w systemie stokowym, rozpoznane na podstawie zróżnicowania morfologii dróg. Mimo nieużytkowania dróg od 10 lat, są one nadal bardzo wyraźnie zaznaczone w systemie stokowym, a ich nawierzchnia jest stosunkowo dobrze zachowana i wyrównana, poza miejscami większych spływów gruzowych oraz pojedynczych osuwisk skarp i jęzorów soliflukcyjnych. Badania wykazały, że największym rozczłonkowaniem charakteryzują się odcinki dróg poprowadzone na powierzchni stożka napływowego
Rola ruchu turystycznego w przekształcaniu ścieżek i dróg turystycznych na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego
Autor: Joanna Fidelus
Strony: 19-30
Summary - read more..
Landform transformation in the Tatra National Park takes place predominantly within footpaths and tourist roads. The study covered 30 km of tourist footpaths and roads in Hala the Gąsienicowa and Kondratowa glades. The aim of the research was to determine: the condition of tourist footpaths and roads and the impact of pedestrian tourist traffic; and to describe methods of restricting tourist degradation within tourist footpaths in the Hala Gąsienicowa and Kondratowa glades. In order to study relief transformation within footpaths and tourist roads I applied geomorphological mapping methods. I divided the 30 km of tourist footpaths into homogenous segments and charted them on a 1:10 000 topographical map. The segments were selected based on the slope gradient, footpath width, location relative to main relief features and surface type. Afterwards I collected the following details about each segment using a special form: altitude; average and maximum width; depth of linear dissections; slope gradient; types of erosional and accumulative landforms; type of rock and cover; dominant loose material faction and plant clusters in the vicinity of the footpath. The total length of all researched tourist footpaths within the Bystra, Kondratowa, Jaworzynka, Pańszczyca and Gąsienicowa valleys is 30 km, which is 12% of all tourist footpaths in the Tatra National Park. Footpaths 1–2 m wide are the most common, accounting for 36% of all researched footpaths, while footpaths wider than 5 m are the rarest, at 12% (Figure 3). The remaining footpaths are either 2–5 m wide, accounting for 22% of researched footpaths, or less than 1 m wide, accounting for 30%. The widest footpaths are located in the forest and Alpine belts, with a maximum width of 15 m. Researched footpaths are frequently surrounded by degraded zones, more than 5 m wide, in need of restoration. Linear dissection depths in the researched footpaths are determined by the resistance of the geological structure. Footpaths that develop linear dissections most easily are located on waste-mantle covered slopes inclined more than 20 degrees. Deepening of the footpath surface is related to rain- and meltwater concentration within the footpath. In the research area dissected footpaths account for 64% of all footpaths.The depth of the dissections run to <20 cm in 33% of the footpaths, 20–50 cm in 24% of the footpaths, and over 50 cm on 7% of the footpaths. 36% of the footpaths were found not to be dissected. The condition of tourist footpaths in the Hala Gąsienicowa and Kondratowa glades depends on the resistance of the local geology and on the location in individual geoecological belts. The most significant transformations of the land relief take place on steep slopes, within footpaths running through dolomite and limestone areas. Anthropogenic processes link with natural processes in the transmogrification of paths. Tourists only trigger the processes which then follow a natural pattern. The role of tourism in the change of the examined footpaths includes trampling on vegetation cover, forming shortcuts, damaging ground surface near the path, and compacting the snow cover under foot. Methods of preventing tourism-related degradation to the examined paths include paving their surface, proper drainage and actions related to the regeneration of plant cover by restricting the negative impact related to pedestrian tourism.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W Tatrzańskim Parku Narodowym do największych przemian rzeźby dochodzi w obrębie ścieżek i dróg turystycznych. Badaniami objęto 30 km szlaków turystycznych w obrębie dolin Bystrej, Kondratowej, Jaworzynki, Pańszczycy oraz Gąsienicowej. Podstawą do wydzielenia jednorodnych pod względem wykształcenia odcinków w obrębie ścieżek i dróg turystycznych było kartowanie geomorfologiczne. Na podstawie badań terenowych zostały wydzielone strefy silnie degradowane, w obrębie których niezbędne jest zastosowanie zabiegów rekultywacyjnych. Celem badań było określenie stanu ścieżek i dróg turystycznych, zbadanie skutków oddziaływania pieszego ruchu turystycznego oraz określenie sposobów ograniczenia degradacji turystycznej na ścieżkach i drogach turystycznych.
Ocena zmian geometrii lodowca Renardbreen (Spitsbergen) na podstawie materiałów archiwalnych i pomiarów GPS
Autor: Grzegorz Gajek, Jan Reder
Strony: 31-38
Summary - read more..
The aim of this study is to define changes of the Renardbreen glacier geometry on the basis of cartographic archives and GPS measurement conducted in spring 2005 and 2006. Evaluation of the changes of Renardbreen was possible due to using archival maps and GPS measurements. The materials used are as follows: – A 1:100 000 topographic map issued by the Norwegian Polar Institute, based on geodetic data from 1918–1923, – A 1:10 000 photogeological map of Renardbreen, Scottbreen and Blomlibreen foreland based on aerial photos from 1960 (Szczęsny et al. 1989), – A 1:25 000 orthophofotomap of the northwestern part of Wedel Jarlsberg Land based on aerial photos from 1990 (Zagórski 2005), – GPS measurements from the spring of 2005 and 2006. The research showed a significant change in this area. It was specifically found in the frontal recession of the glacier which was accompanied by changes of its thickness and surface.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem opracowania jest określenie zmian geometrii lodowca Renardbreen w oparciu o archiwalne materiały kartograficzne oraz pomiary GPS przeprowadzone wiosną 2005 i 2006 roku. Badania terenowe i kameralne wykazały bardzo wyraźne zmiany w geometrii lodowca, w tym recesję frontalną. Recesji zasięgu czoła lodowca towarzyszą zmiany miąższości lodu oraz jego powierzchni.
Wpływ roślinności na warunki bioklimatyczne parków miejskich
Autor: Paweł Jezioro
Strony: 39-50
Summary - read more..
Urban parks are popular for recreation and outdoor activities. A mosaic microclimate, linked to a vertical vegetation structure, plays an important role in these pursuits. The paper presents an analysis of the bioclimatic conditions in urban vegetated park, based on microclimatic data. Measurements were taken in the Jordan's Park in Krakow on four days, including three sunny days and one cloudy day, in various seasons of 2006. The measurement equipment – data loggers of air temperature, relative humidity and wind speed – were situated at 1.2 m above the ground in tree–covered area, shrub–covered area and grass–covered area (Jezioro 2006). This data were used to calculate two indices: subjective temperature index STI and physiological strain PhS (Błażejczyk 2004). It was found out, that the great difference of bioclimatic conditions, by the STI and the PhS indices measured between the shaded surface (trees and shrub) and sunny surface (grass), occurs on sunny days and in the middle of the vegetation season. These differences in thermal sensation has gone up to 4°C (Figure 4). In winter this pattern was not clear. It was not found at all on the cloudy day. An increase of wind speed reduced the differentiation of bioclimatic conditions in the vertical structure of vegetation in that urban park.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy przedstawiono charakterystykę warunków bioklimatycznych parku miejskiego na przykładzie Parku im. dra H. Jordana w Krakowie. Wyniki badań opierają się na obserwacjach mikroklimatycznych prowadzanych przez autora w wybranych dniach w roku 2006. Dowodzą one istnienia zróżnicowania warunków bioklimatycznych wynikających z pionowej struktury roślinności parku. Stwierdzono, że największe różnice w odczuciu cieplnym, mierzone przy użyciu wskaźnika STI, między obszarem pokrytym krzewami i drzewami a terenem otwartym (trawnik) mogą dochodzić do kilku stopni Celsjusza. Zróżnicowanie to jest wyraźne podczas pogody o charakterze insolacyjnym oraz w pełni okresu wegetacyjnego, czyli gdy występuje ulistnienie drzew i krzewów. Otoczenie krzewów i drzew wyraźnie łagodzi odczucia cieplne człowieka w porównaniu z terenem otwartym.
Zróżnicowanie chemizmu pokrywy śnieżnej na obszarze między Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym a Krakowem
Autor: Michał Kasina
Strony: 51-64
Summary - read more..
Samples of snow cover were taken between Kraków and the Upper Silesian Industrial Area (Figure 1), from 26 to 27.01.2007 (Figure 2). The main ions in snow cover were: Ca2+, Cl-, NO3 - and HCO3 - (Table 1). The lowest concentrations were observed for K+, Mg2+ and NO2 -. Spatial variability of analyzed snow cover properties are shown on figure 3. There were strong positive correlations between pH and Ca2+, NO3 -, HCO3 - (Table 2). The sum of ions was linked with Cl-, SO4 2- and NO3 -. Factor analysis was used to reduce the number of physico-chemical properties of the snow cover and to detect a relationship between them. There were three relatively independent factors reflected in the correlation matrix, one related to mineralization (with: SC, total sum of ions, Cl-, Na+), the other related to pH (with: pH, Ca2+, NO2 -, HCO3 -), and the last with K+, Mg2+ and ions related with anthropopressure (NO3 -, SO4 2-) (Table 3). Cluster Analysis was used to group the snow cover physico-chemical properties of similar kind into respective categories (Figure 4). The results of the cluster analysis were similar to the results of the factor analysis: three groups were found related with extracted factors. Cluster analysis was also used to group sites with similar snow cover properties and to delimitate three regions with different physico-chemical snow cover characteristics (Figure 5). The Mann-Whitney U test specified snow cover properties that make significant (p<0.05) differences between regions (Table 4). Mean values of analyzed snow cover properties in selected regions are shown in table 5.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem badań było kompleksowe określenie zróżnicowania fizyczno-chemicznych cech wody pochodzącej ze świeżej pokrywy śnieżnej. Badania prowadzono między Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym i aglomeracją krakowską. Scharakteryzowano trendy powierzchniowe i zakresy wahań analizowanych cech fizyczno-chemicznych oraz ich wzajemne związki. Za pomocą analizy czynnikowej wyróżniono 3 czynniki wyjaśniające 78% zmienności (wariancji) składu chemicznego pokrywy śnieżnej - pierwszy obejmował jony kształtujące mineralizację ogólną, drugi - jony związane z odczynem, a trzeci - pozostałe składniki chemiczne. Na podstawie analizy skupień wyróżniono 3 rozłączne grupy, które nawiązywały do wydzielonych czynników. Rozkład przestrzenny jonów kształtujących odczyn nawiązywał do dominujących kierunków wiatru w czasie formowania pokrywy śnieżnej. Zróżnicowanie przestrzenne stężenia jonów związanych z mineralizacją ogólną nawiązywało do kierunków wiatru występujących w czasie formowania i zalegania pokrywy. Rozkład pozostałych jonów nawiązywał do kierunków wiatru po uformowaniu pokrywy. Na podstawie analizy skupień wydzielono 3 regiony różniące się składem chemicznym i właściwościami pokrywy śnieżnej.
Reliktowe wały lodowo-morenowe w zachodniej części Cyrku Pyszniańskiego, Tatry Zachodnie
Autor: Piotr Kłapyta
Strony: 65-78
Summary - read more..
A morphological study which included detailed geomorphological mapping, aerial and satellite images analyses and debris fabric studies was conducted on massive debris ridges in the Pysznianska Valley (Siwe Sady), the Western Tatra Mts. Study reveals a connection between the talus geometry and the moraine ridge development, which resembles a situation on active ice-cored moraines in the Swedish Lapland. These forms are frequent in the Alpine areas of continental climate, where glacial cirques were shaped by debris-covered glaciers. Such type of morphological forms have never been discovered in the Tatra Mts.
Abstrakt - czytaj wiecej...
a podstawie szczegółowego kartowania geomorfologicznego, uzupełnionego analizą zdjęć lotniczych i satelitarnych oraz pomiarów ułożenia głazów w obrębie wałów gruzowych, stwierdzono w zachodniej części Cyrku Pyszniańskiego (Siwe Sady) obecność form mających cechy reliktowych wałów lodowo-morenowych (ang. ice-cored moraine). Formy te są wykształcone analogicznie do wałów lodowo-morenowych przed czołami współcześnie aktywnych lodowców w obszarze północnej Szwecji. Stanowią element rzeźby den cyrków w górach będących pod wpływem surowego klimatu kontynentalnego, w których formowaniu brały udział lodowce zasilane obficie gruzem. Do tej pory nie zostały opisane przypadki istnienia takich form na obszarze Tatr.
Charakterystyka warunków bioklimatycznych Karkonoszy z punktu widzenia różnych form turystyki i rekreacji
Autor: Bartłomiej Miszuk
Strony: 72-92
Summary - read more..
The aim of this article was to estimate the bioclimatic conditions from the touristic and the recreational perspective. The characteristics were based on the biothermal-meteorological classification of weather types (constructed by K. Błażejczyk 2004), dependent on meteorological conditions and on physiological parameters of an organism. On the basis of the weather types it was possible to determine information about usefulness of weather conditions for various forms of the tourism and the recreation, such as: sun baths, air baths, mild activity (i.e. walking, light play), intense activity (i.e. terrain games, climbing/hiking, trekking, cycling and outdoor work) and skiing and other winter sports. Meteorological data for the period 1971–1980 were obtained from the meteorological stations of the Institute of Meteorology and Water Management in the Karkonosze region (at Jelenia Góra, Karpacz and Mt. Śnieżka) and from the Meteorological Observatory of the Univeristy of Wrocław at Mt. Szrenica (Table 1). The data included records from 12 UTC observation term and diurnal records. The research shows a significant variability in bioclimatic conditions in the Karkonosze Mts. between particular hipsometric zones. The highest parts of the mountains are the least favourable regions for most of the tourist and the recreational activities, especially during the winter season. There are the worst weather conditions for sun baths and air baths noted there all year round (Tables 2 and 3). These parts are also less popular during the winter season for such forms of activity like: walking, mild outdoor activities, outdoor games, climbing/hiking, trekking, cycling and outdoor work (Tables 4 and 5). In the summer, the highest parts are more favourable for the above mentioned activities because of a the heat-related stress in the lower slopes and in the foreland.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem opracowania jest ocena warunków bioklimatycznych Karkonoszy pod względem możliwości ich wykorzystania dla uprawiania różnych form turystyki i rekreacji. Charakterystyki dokonano opierając się na biotermiczno-meteorologicznej klasyfikacji pogody K. Błażejczyka, na podstawie danych meteorologicznych z lat 1971-1980, pochodzących z sieci stacji IMGW w regionie i Obserwatorium Meteorologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego na Szrenicy. Badania wykazały, że warunki bioklimatyczne w Karkonoszach charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem w obrębie poszczególnych pięter wysokościowych. Szczególnie niekorzystnymi warunkami bioklimatycznymi z punktu widzenia turystyki i rekreacji cechuje się strefa szczytowa, w której zwłaszcza w okresie zimowym możliwość uprawiania większości form turystyki i rekreacji jest w znacznym stopniu ograniczona.
Zróżnicowanie petrograficzne osadów glacjalnych w rejonie gardnieńskiej strefy marginalnej
Autor: Natalia Nowacka, Marta Neumann
Strony: 93-104
Summary - read more..
The exact location of the terminus of Scandinavian ice-sheet at its Gardno phase during the Vistulian glaciation in Poland remains a controversy. The Gardno marginal zone forms hilly range at the southern boundary of the Gardno-Łeba Lowlands on the Pomeranian Coast. Authors attempted to stratigraphically distinguish the tills found within this marginal zone on the assumption that each transgression of the ice-sheet should leave a separate till layer. In order to answer the question whether there is a separate glacial till layer of the Gardno phase of the latest glaciation the authors applied a petrographical method from the PIG instruction manual (5–10 mm gravel fractions and CaCO3 concentration in till sample). This method can be used as an auxiliary one in an assessment of glacial levels of different transgression glacier in a given area. Results of the petrographical analysis were compared with existing opinions about the stratygraphical position of the glacial tills in land forms of what is known as the Gardno end moraine. Both the Gardno phase zone and its foreland zone tills were examined from the petrographical point of view. Values of petrographical coefficients calculated for the till samples did not show significant differences from coefficient values of tills in the Leszno-Pomeranian stade of the Vistulian glaciation, especially the Pomeranian phase. It is not possible to identify a separate level of the glacial till which would confirm a litho-stratygraphically separate status of the Gardno phase by means of the petrographical method in the examination of glacial deposits of the Gardno marginal zone.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Określenie zasięgu czoła lądolodu skandynawskiego fazy gardnieńskiej zlodowacenia Wisły na obszarze Polski stanowi kwestię sporną. Ponieważ każde nasunięcie czoła lądolodu powinno pozostawić samodzielny poziom gliny morenowej, podjęto próbę rozstrzygnięcia kwestii, czy istnieje osobny poziom gliny lodowcowej, który można by uznać za glinę fazy gardnieńskiej ostatniego zlodowacenia. W tym celu wykorzystano metodę petrograficzną, a uzyskane wyniki analiz petrograficznych odniesiono do istniejących poglądów odnośnie do pozycji stratygraficznej glin morenowych występujących w obrębie form zaliczanych do tzw. gardnieńskiej moreny czołowej. Wartości współczynników petrograficznych obliczonych w przypadku próbek gliny nie różnią się w zasadniczy sposób od wartości współczynników glin stadiału leszczyńsko-pomorskiego zlodowacenia Wisły, zwłaszcza fazy pomorskiej, a w zestawieniach wyników zbadanych próbek gliny morenowej nie zaznacza się ich wyraźna odmienność. Stosując metodę petrograficzną w badaniach osadów glacjalnych tzw. gardnieńskiej strefy marginalnej nie można wiarygodnie wydzielić osobnego poziomu gliny morenowej, który dokumentowałby samodzielność litostratygraficzną fazy gardnieńskiej.
Przemiany sieci hydrograficznej i zagospodarowania terenu na obszarze miejskim (zlewnia Potoku Służewieckiego, Warszawa)
Autor: Monika Oksiuta
Strony: 105-116
Summary - read more..
The paper presents changes of river network and land use in an urbanized catchment of the Służewiecki Stream. This is a third-order stream in the Vistula river left-bank Warsaw. The land cover change is shown in 1993–2002 and the forecast until 2012 is made. In this catchment the degree of urbanization, defined as the development of impermeable surfaces and the length of the sewer drainage system, is increasing. The paper also presents practical problems occurring in the implementation of the recommendations of the local spatial development plan, as well as consequences of disregarding recommendations made. Based on a digital terrain model of the catchment and on measured parameters of river, the part of Służewiecki Stream catchment with high risk of flood was defined covers 0.3 km2 in the Wilanów district. The residential project of Wilanów is located on the same flood risk zones. The Mokotów district represents good practices in urban planning. Future changes of the sewer mouth in the Służewiecka Valley could reduce the flow in the lower part of basin.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem artykułu jest pokazanie antropogenicznych zmian sieci rzecznej i użytkowania terenu w zurbanizowanej zlewni Potoku Służewieckiego w Warszawie. Scharakteryzowano przeobrażenia cieku od końca XVII w. do chwili obecnej. Przedstawiono również zmiany sposobu użytkowania w zlewni, w szczególności zachodzące w latach 1993-2002. Poddano analizie również plany na lata 2002-2012. W latach 1993-2002 zabudowywano górną i środkową część zlewni, a od 2002 r. dolną. Wzrost gęstości zabudowy powoduje zwiększenie odpływu wezbraniowego i możliwość występowania podtopień. Niektóre gminy leżące w zlewni Potoku Służewieckiego prowadzą działania zapobiegające temu zagrożeniu (Włochy, Ochota, Ursynów), w innych natomiast lokalizuje się osiedla mieszkaniowe na terenach regularnie zalewanych (Wilanów). Niezbędne są wspólne i kompleksowe działania ograniczające przyczyny i skutki wezbrań.