Prace Geograficzne, z. 126

Redaktorzy: Matuszko D., Piotrowicz K.
Rok wydania: 2011
Język publikacji: angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 17.85 PLN (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Przedmowa
Autorzy: Dorota Matuszko, Katarzyna Piotrowicz
Strony: 9
Temperature conditions of Brno City on the level of mesoclimate and microclimate
Autorzy: Tomas Streda, Hana Pokladnikova, Petra Fukalova, Jaroslav Roznovsky
Strony: 19-27
Summary - read more..
The urban climate causes intensive physical stress with negative impacts on health. Stations with automatic measurement regime lying in potentially comparable climatic conditions but significantly different environmental conditions were selected in order to analyze the heat waves incidence. The urban climate was represented by the Brno-Zabovresky and Mendel Square stations and the suburban climate by the Brno-Turany and Jundrov stations. The number of tropical days in individual years, the number of days in heat waves, the sum of effective temperatures in heat waves above 30°C, the number of heat waves and the maximum and averages duration of heat waves were analyzed. The influence of albedo, emissivity and temperature (ir)regulation of different surfaces were also evaluated. The detailed study of climatic conditions at the stations placed in the city centre, outside the city centre and in the periphery proved that the mean annual temperature varies from 10.4 to 11.1°C. The maximum annual temperature varies from 36.1 to 37.9°C. The number of summer days varies from 178 to 260. The number of tropical days varies from 42 to 103.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Klimat miasta wywiera silny negatywny stres na zdrowie ludzi. Szczególnie uciążliwe dla mieszkańców miast są długo utrzymujące się fale upałów. Do analizy dni gorących wybrano dane klimatologiczne ze stacji automatycznych położonych w potencjalnie porówywalnych warunkach klimatycznych, ale w wyraźnie odmiennych warunkach środowiskowych. Klimat miasta reprezentują stacje: Brno-Zabovresky i Plac Mendla, natomiast klimat podmiejski reprezentują stacje: Brno-Turany i Jundrov. Przeanalizowano następujące charakterystyki cieplne: liczba dni upalnych w poszczególnych latach, liczba dni w falach gorąca i suma temperatury efektywnej przekraczającej 30°C, liczba fal gorąca oraz maksymalny i średni czas trwania fal gorąca. Oszacowany był ponadto wpływ albedo, współczynnika emisji i modyfikacji temperatury przez poszczególne powierzchnie. Szczegółowe studium warunków klimatycznych na stacjach w centrum miasta, poza centrum i na jego obrzeżu wykazało, że średnia roczna temperatura zmienia się od 10,4 do 11,1°C. Maksymalna roczna temperatura powietrza osiąga wartości od 36,1 do 37,9°C. Liczba dni gorących wynosi od 178 do 260, a liczba dni upalnych zmienia się od 42 do 103 w ciągu roku.
Deficit of solar radiation and its impact on the lives of urban dwellers (case study: the city of Krakow)
Autor: Dorota Matuszko
Strony: 29-40
Summary - read more..
Solar radiation is necessary for the proper development, maturing and functioning of the human body. A period of time when there was a deficit of solar radiation in the city of Krakow was identified and characterized. The period was selected based on diurnal values of cloudiness and sunshine duration from the years 1884-2009. An analysis of the impact of the deficit of solar radiation on the health and well-being of city dwellers was performed. Proposals were put forth on how to prevent the consequences of the lack of sunshine.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Promieniowanie słoneczne jest niezbędne do prawidłowego rozwoju, dojrzewania i funkcjonowania organizmu człowieka. Na podstawie dobowych wartości zachmurzenia i usłonecznienia z lat 1884-2009 scharakteryzowano okres z niedoborem promieniowania słonecznego w Krakowie. Stwierdzono, że w Krakowie, podobnie jak w innych miastach Polski, największe niedobory promieniowania słonecznego występują od połowy listopada do drugiej dekady stycznia. W tym okresie ze względów astronomicznych i meteorologicznych sumy dzienne usłonecznienia nie przekraczają dwóch godzin, a Słońce góruje na wysokości poniżej 20 stopni nad horyzontem. Z tych powodów do większości pomieszczeń w gęsto zabudowanym mieście nie dociera promieniowanie bezpośrednie. Ponadto, ze względu na sezon grzewczy panuje duże zanieczyszczenie w mieście ograniczające promieniowanie słoneczne. Usytuowanie Krakowa we wklęsłej formie terenu, częste inwersje temperatury i duża liczba dni z mgłą oraz w zimie znaczne pokrycie nieba przez chmury Stratus, utrudniają naturalne przewietrzanie miasta, powodując dużą koncentrację zanieczyszczeń i utrzymywanie się ich w powietrzu przez dłuższy czas. Krótki dzień, niskie położenie Słońca w zimie oraz często całkowite pokrycie nieba chmurami warstwowymi i duże stężenia zanieczyszczeń mogą być u wielu osób przyczyną złego samopoczucia i nasilenia dolegliwości związanych z tzw. głodem słonecznym. Najlepszymi formami zapobiegania niedoborom promieniowania słonecznego w zimie są aktywny wypoczynek na świeżym powietrzu i fototerapia. Urbaniści i architekci w projektach zabudowy miejskiej powinni uwzględniać optymalne rozwiązania, korzystne dla mieszkańców zarówno latem, jak i zimą.
Influence of air temperature inversions on the air pollution dispersion conditions in Krakow
Autor: Anita Bokwa
Strony: 41-51
Summary - read more..
Krakow is one of the most polluted cities in Poland. Its natural ventilation is limited due to the location of the city in a river valley. Air temperature inversions are an important element of the local climate in Krakow and a factor strongly influencing air pollution dispersion conditions. Traditional, multi-annual (1972-1996) measurements of air temperature, from three rural stations, and 1-year (03.2009-02.2010) intensive automatic measurements from two rural stations, one urban station and from a mast top 115 m above the ground were used. In the night time, inversions are less frequent in the urban than in the rural area, but still the frequency is over 30% from spring till autumn. In the studied 100-meter air stratum, no crossover effect was found. The relatively high frequency of air temperature inversions in the urban area of Krakow is a significant mesoclimatic difference in comparison with cities located in flat areas. It is also a factor seriously decreasing the natural ventilation and air pollution dispersion conditions.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Kraków nadal należy do miast o największym zanieczyszczeniu powietrza w Polsce, przykładowo: w Al. Krasińskiego w 2008 r. średnie roczne stężenie PM10 osiągnęło 80 ugˇm-3, przy obowiązującej normie 40 ugˇm-3 (Raport... 2009). Dyspersja zanieczyszczeń powietrza jest znacznie osłabiona przez usytuowanie miasta w dolinie Wisły i częste inwersje termiczne. W pracy wykorzystano codzienne pomiary temperatury minimalnej z lat 1972-1996 ze stacji meteorologicznych w Garlicy Murowanej (270 m n.p.m.), Balicach (237 m n.p.m.) i Libertowie (314 m n.p.m.), automatyczne pomiary temperatury co 5 minut z okresu 03.2009-02.2010 r. z punktów w Jeziorzanach (211 m n.p.m.), przy Al. Krasińskiego (204 m n.p.m.) i przy ul. Malczewskiego (222 m n.p.m., u podnóża masztu radiowego) oraz automatyczne pomiary co 10 minut z masztu radiowego przy ul. Malczewskiego (wys. 115 m n.p.g.) z tego samego okresu (Ryc. 1). Ponadto wykorzystano pomiary temperatury powietrza w Balicach i Libertowie o godz. 00 i 03 UTC z okresu 09.2007-08.2009 r. Stacje w Garlicy Murowanej, Balicach i Libertowie tworzą profil N-S przez zachodnią część doliny Wisły w obszarach pozamiejskich Krakowa. Punkt w Jeziorzanach reprezentuje tereny pozamiejskie w dnie doliny, podobnie jak Balice, ale jest pozbawiony wpływu zabudowy lotniska. Punkt przy Al. Krasińskiego reprezentuje warunki kanionu ulicznego w centrum miasta, w dnie doliny. Za sytuację inwersyjną przyjęto taką, kiedy różnica temperatury między stacją w dnie doliny i stacją wierzchowinową lub punktem na maszcie wynosiła <-0,5K. W latach 1972-1996 inwersje zdarzały się znacznie częściej w profilu Balice-Libertów niż Balice-Garlica Murowana (Tab. 1). W porównaniu z latami 1972-1996, w okresie 09.2007-08.2009 r. częstość występowania inwersji wzrosła z około 50% do 70% (Tab. 1 i 2), jest to jednak tylko efekt niewielkiej zmiany lokalizacji stacji w Balicach (Bokwa 2010). Porównanie równoczesnych pomiarów z Libertowa i wierzchołka masztu (Ryc. 2) pokazuje, że nocą temperatura w Libertowie jest niższa o około 1-2K. Różnice temperatury <-0,5K między Jeziorzanami i Libertowem wykorzystano do określenia częstości występowania inwersji w obszarze pozamiejskim, zaś różnice między Al. Krasińskiego i szczytem masztu - w obszarze miejskim. Nocą inwersje występują rzadziej nad obszarem miejskim niż pozamiejskim, ale ich częstość przekracza 30% od wiosny do jesieni (Ryc. 3). Duże wartości pionowego gradientu temperatury (tzn. <-4,0Kˇ100 m-1) występują znacznie częściej w obszarze pozamiejskim niż nad miastem (Tab. 3). W badanej 100-metrowej warstwie powietrza nie stwierdzono tzw. efektu crossover. Relatywnie duża częstość inwersji termicznych nad zurbanizowanym obszarem Krakowa stanowi ważną różnicę mezoklimatyczną w porównaniu z klimatami miast położonych na obszarach o mało zróżnicowanej rzeźbie terenu. Jest to także czynnik poważnie ograniczający warunki dyspersji zanieczyszczeń powietrza.
Influence of circulation types on the SO2 concentration in the Silesian Upland
Autorzy: Jerzy Radomski, Artur Widawski
Strony: 53-66
Summary - read more..
It is well known that the area of investigation is the most densely populated region in Poland, and air is one of the most important environmental elements determining the quality of human life. In spite of the improvement in the aero-sanitary conditions in recent years, the situation in this region is still unfavorable. Although less frequent, there are cases of exceeded air pollution norms, daily norms in particular, which is especially visible in the winter season. The detailed evaluation of the influence of circulation types on the appearance of particular concentrations of pollutants carried out in this work confirmed the predominant influence of individual circulation types - synthetic measures of atmospheric circulation - on the development of air pollution levels in the Silesian Upland. Daily immission data and three calendars of circulation types allowed the authors to present mutual relations between the considered variables in detail.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Na Wyżynie Śląskiej w ostatnich latach można zauważyć poprawę stanu sanitarnego powietrza, lecz w dalszym ciągu jest on niekorzystny. Znacznie rzadziej, niż poprzednio zdarzają się przekroczenia dopuszczalnych norm (głównie dobowych), co szczególnie widoczne jest w okresie zimowym. Przeprowadzona w opracowaniu szczegółowa ocena wpływu cyrkulacji atmosferycznej na występowanie określonego stężenia zanieczyszczeń potwierdziła dominujący wpływ poszczególnych typów cyrkulacji na kształtowanie się wielkości zanieczyszczenia powietrza na Wyżynie Śląskiej. W przebiegu wieloletnim najwyższe wartości koncentracji SO2 we wszystkich analizowanych klasyfikacjach występowały przy typach Ca, SEa oraz Sa, kiedy to średnie dobowe wartości przekraczały 50 ug•m-3. Najniższe wartości koncentracji SO2 występowały przy typach Nc, NWc oraz Cc, kiedy to średnie dobowe wartości nieznacznie przekraczały 20 ľg•m-3. Uwzględnienie danych o imisji z rozdzielczością dobową oraz trzech kalendarzy typów cyrkulacji pozwoliło na szczegółowe przedstawienie wzajemnych zależności pomiędzy rozważanymi zmiennymi.
High suspended dust concentrations in Brno, Sosnowiec and Krakow (the year 2009 as an example)
Autorzy: Zuzanna Bielec-Bąkowska, Grażyna Knozová, Mieczysław Leśniok, Dorota Matuszko, Katarzyna Piotrowicz
Strony: 67-84
Summary - read more..
The paper presents a description of synoptical and meteorological conditions on days with the highest suspended dust concentrations in three Central European cities (Brno, Sosnowiec and Krakow). The study was based on daily PM10 dust concentration records, selected weather data and calendars of types of synoptic situation (by T. Niedźwiedź and by the Czech Hydrometeorological Institute) for the year 2009. The highest PM10 concentrations were found to coincide with similar synoptic situations and weather conditions in all three cities. The fact that pollution norms were exceeded most frequently in Krakow, followed by Sosnowiec and Brno, suggests a local impact.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W opracowaniu przedstawiono charakterystykę warunków synoptycznych i meteorologicznych dni z najwyższym stężeniem pyłu zawieszonego PM10 w trzech aglomeracjach Europy Środkowej (w Brnie, Sosnowcu i Krakowie). Wykorzystano dane pochodzące z 2009 roku: średnie dobowe stężenia pyłu PM10, dobowe wartości wybranych elementów meteorologicznych oraz kalendarze typów sytuacji synoptycznych T. Niedźwiedzia i Czeskiego Instytutu Hydrometeorologicznego. W wyniku przeprowadzonej analizy stwierdzono, że we wszystkich rozpatrywanych miastach najwyższym stężeniom pyłu PM10 towarzyszyły podobne sytuacje synoptyczne i warunki meteorologiczne. Zauważono, że przekroczenie normy zanieczyszczeń najczęściej i najwcześniej występuje w Krakowie, a następnie w Sosnowcu i Brnie, co świadczy o wpływie warunków lokalnych tych miast.
Variation of spring phenological phases and airborne pollen grains of the european hazel (corylus avellana l.) in the Zvolen Basin (Slovakia) as influenced by meteorological factors
Autorzy: Jana Skvareninova, Blazena Bencatova, Jaroslav Skvarenina, Bernard Siska, Matus Hribik, Janka Laffersova
Strony: 85-94
Summary - read more..
The impact of air temperature on the formation of generative organs of the European hazel (Corylus avellana L.) and the onsets of related phenophases during the years 1987-2009 in Central Slovakia (the Zvolen basin) are analyzed in this paper. The analyses are based on the records of 10% and full onset of catkins lenghtening, inflorescence emergence and flowering. Catkins lengthening was observed on February 7th and lasted 10 days on average, inflorescence emergence on February 20th and 8 days and flowering on March 2nd and 6 days. The earliest dates of phenophases onsets were observed in 2007, while the latest in 1987 and 2005. A large variability of daily mean air temperatures in different years resulted also in a high variability of phenophases onsets (sx% 27.3-35.3). The onsets of spring phenophases earlier by 2.5-5.5 days were recorded at the end of the evaluated period of years as compared with the beginning. The concentration of pollen grains captured with a Burkard volumetric rotate pollen trap culminated approximately 10 days after flowering. The peak pollen grain concentration varied in a range of 50-500 pollen grains per m3. The peaks of pollen grains concentrations in the Zvolen Basin were influenced, apart from the flowering of the European hazel also by the transport of pollen grains from higher mountainous habitats especially in the late pollen season.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy przeanalizowano wyniki obserwacji fenologicznych leszczyny pospolitej (Corylus avellana L.) w powiązaniu z temperaturą powietrza. Obserwacje wykonywano w latach 1987-2009 w środkowej Słowacji (Kotlina Zwoleńska). Dotyczyły one 10% początku faz fenologicznych: wydłużanie kotek, butonizacja i kwitnienie. Wydłużanie kotek przebiegało w danym okresie średnio od 7 lutego i trwało 10 dni. Butonizacja rozpoczynała się 20 lutego ze średnią długością trwania 8 dni. Fenofaza kwitnienia rozpoczynała się w omawianym okresie średnio 2 marca i trwała 6 dni. Początki faz fenologicznych rozpoczynały się najwcześniej w latach 2007 i 2005. Fenofazy charakteryzowały się dużą zmiennością (sx% 27,3-35,3) pod wpływem znacznych wahań dobowej temperatury powietrza w poszczególnych latach. Początki wiosennych faz fenologicznych rozpoczynały się wcześniej o 2,5-5,5 dnia. Najwyższe stężenie ziaren pyłku, wychwytywanych za pomocą rotacyjnego pochłaniacza objętościowego (Burkard), występowało około 10 dni po rozpoczęciu fenologicznej fazy kwitnienia. Zróżnicowanie maksymalnej liczby ziaren pyłku zmieniało się w zakresie od 50 do 500 na m3. Występowanie kilku maksimów stężenia ziaren pyłku jest związane z jednej strony z kwitnieniem leszczyny w Kotlinie Zwoleńskiej, a z drugiej strony bardzo późne wysokie notowania są spowodowane przenoszeniem ziaren pyłku przez przepływające powietrze z wyższych obszarów górskich.
Climate change and its possible impacts on the urban areas in SW Slovakia
Autorzy: Milan Lapin, Marian Melo
Strony: 11-17
Summary - read more..
The paper is devoted to a brief analysis of possible climate change impacts on the sub-urban and urban areas of south-western Slovakia. Climate change due to the enhanced greenhouse effect can result in about 2.5°C increase in the mean global temperature until 2100. In Slovakia it is assumed to be a range of 2 to 4°C. On the other hand, additional warming of urban areas is caused mainly by a changed heat balance of the land surfaces in urbanized agglomerations (concrete, asphalt, buildings, cobblestones, etc.) and partly also by thermal pollution (release of energy from heating and other human activities). In smaller towns the urban effect causes warming by about 0.5°C, in the largest cities up to 2°C in the mean annual temperature on a long-term average. A review of research on urban climate in Slovakia to date is included. Future plans to study and improve urban climate are listed in the paper.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy przedstawiono krótką analizę możliwych wpływów zmian klimatu na podmiejskie i miejskie obszary południowo-zachodniej Słowacji. Wynikiem ocieplenia klimatu spowodowanego zwiększeniem efektu cieplarnianego może być wzrost globalnej temperatury o około 2,5°C do 2100 roku. Na Słowacji w skali wieloletniej przyjmuje się wzrost temperatury od 2 do 4°C na rok. Zdaniem autorów dodatkowe ocieplanie się stref miejskich jest spowodowane zmienionym bilansem ciepła powierzchni w terenach zurbanizowanych (zamiana powierzchni naturalnych na sztuczne - beton, asfalt, bruk, budynki, itd.), a częściowo również emisją sztucznego ciepła (uwalnianie energii podczas ogrzewania, produkcji przemysłowej itp.). W małych miastach "efekt miejski" powoduje ocieplenie o 0,5°C, w większych do 2°C na rok. W artykule zarysowano dotychczasowy stan badań klimatu miejskiego na Słowacji oraz przedstawiono możliwości dalszych badań i propozycje poprawy klimatu miejskiego.