Prace Geograficzne, z. 132

Redaktor: Twardosz R., Ziaja W.
Rok wydania: 2013
Język publikacji: polski, angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 17 (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Adam Drath – geolog i badacz Afganistanu
Autor: Anna Fedirko, Janusz Fedirko
Strony: 7–26
Summary - read more..
This article presents an outline of the life and scientific work of Adam Drath. He is a figure barely known to few geologists, and referred to occasionally and marginally during presentations of Polish achievements in Afghanistan or anniversary publications of his university – Mining Academy ( now A G H ). A. Drath is one of the Poles who reached probably the highest position in foreign service – in 1942 Darth became chief geologist of the Ministry of Mines in the Kingdom of Afghanistan. That is why, in authors' opinion, this character deserves a closer presentation. Despite successes in the represented scientific discipline, his name is not mentioned in encyclopedias or biographical and professional publications, though his scientific achievements are significant.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Przedstawiono sylwetkę – zarys życia i działalność naukową Adama Dratha. Jest to postać w nauce znana ledwie niektórym geologom, a przypominana okazjonalnie i marginalnie przy prezentacji polskich osiągnięć w Afganistanie i w wydawnictwach jubileuszowych jego rodzimej uczelni – Akademii Górniczej ( obecnie A G H ). A. Drath należał do Polaków, którzy w obcej służbie, na kontraktowym wyjeździe osiągnęli bodaj najwyższe stanowiska – w 1942 r. został Naczelnym Geologiem Ministerstwa Górnictwa Królestwa Afganistanu. Jego postać zasługuje na przybliżenie, gdyż do tej pory Adam Drath, mimo odniesionych sukcesów w reprezentowanej przez siebie dyscyplinie naukowej, nie zaistniał w wydawnictwach encyklopedycznych, biograficznych i branżowych, nawet specjalistycznych.
Przekształcanie dna koryta rzeki górskiej w czasie dużych wezbrań na przykładzie Ropy
Autor: Łukasz Wiejaczka, Witold Bochenek
Strony: 27–38
Summary - read more..
The article presents the results of research on morphological changes of the Carpathian river Ropa caused by high flood events. The analysis was based on the surveys of river cross-profiles located above ( 1 profile ) and below ( 3 profiles ) the Klimkówka Reservoir that were performed in 2009 and 2010. Data on the discharges and water stages of the Ropa River at the gauging station at Szymbark ( near Gorlice ) were also used in the study. Attention was paid to the possible role of the Klimkówka Reservoir in the transformation of the morphology of the Ropa River channel.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Przedstawiono wyniki badań nad zmianami morfologicznymi dna koryta karpackiej rzeki Ropy spowodowanymi dużymi wezbraniami. Analizę oparto na wynikach pomiarów niwelacyjnych wykonanych w latach 2009 i 2010 w wybranych profilach poprzecznych koryta rzeki, zlokalizowanych powyżej ( 1 profil ) i poniżej ( 3 profile ) zbiornika retencyjnego Klimkówka. Wykorzystano także dane dotyczące stanów wody i przepływów Ropy w przekroju wodowskazowym Stacji Badawczej IGiPZ PAN w Szymbarku koło Gorlic. Zwrócono uwagęna możliwą rolę zbiornika Klimkówka w kształtowaniu morfologii koryta Ropy.
Zmiany powierzchni jezior Pojezierza Dobrzyńskiego w świetle materiałów kartograficznych
Autor: Adam Piasecki
Strony: 39–57
Summary - read more..
This paper presents the results of the analysis of changes in the surface area and number of lakes in the Dobrzyń Lake District over the past 110 years. In the analysis cartographic materials from three periods were used : 1900–1915, 1980–1985 and 2009, making it possible to capture changes in the surface area of lakes and determine their trend. The results indicate a decrease in the surface area of the studied lakes in the mentioned period of time. The biggest changes occurred in the case of the smallest lakes of surface area less than 5 hectares. It was found out that the decrease in lake surface area in specific parts of the Lake District was uneven. The largest decrease occurred in the southern, north-eastern and particularly south-eastern parts of it. Changes in the surface area of individual lakes ranged from a few to several tens of percent ( in the case of lake disappearance it was one hundred percent ). The most common consequence of these changes was an increase in the lakeshore length due to the creation of peninsulas and bays. In several cases, the emergence of small islands was also observed. The trend of lake surface area decreasing indicated in the paper is consistent with the results obtained by other authors in other parts of Poland.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Przedstawiono wyniki analizy zmian powierzchni i liczebności wszystkich jezior Pojezierza Dobrzyńskiego w ciągu ostatnich 110 lat. W analizie wykorzystano materiały kartograficzne pochodzące z trzech okresów : 1900–1915, 1980–1985 oraz 2009, dzięki czemu możliwe było wychwycenie zmian powierzchni jezior i określenie ich tendencji. Otrzymane wyniki wskazują na zmniejszanie się powierzchni badanych jezior w analizowanym okresie. Największe zmiany zaszły w przypadku jezior najmniejszych, o powierzchni poniżej 5 ha. Zwrócono uwagę na nierównomierne zmniejszanie się jezior w poszczególnych obszarach pojezierza. Największe spadki powierzchni wystąpiły w południowej, północno-wschodniej, a zwłaszcza południowo-wschodniej jego części. Zmiany powierzchni poszczególnych jezior zawierały się w przedziale od kilku do kilkudziesięciu procent ( w przypadku zaniku jeziora było to sto procent ). Najczęstszą konsekwencją omawianych zmian był wzrost długości linii brzegowej jezior, wskutek powstania półwyspów i zatok. W kilku przypadkach zaobserwowano także wyłonienie się niewielkich wysp. Wskazana w opracowaniu tendencja zmniejszania się jezior pozostaje w zgodzie z wynikami uzyskanymi przez innych autorów w innych częściach Polski.
Temperatury ekstremalne w Polsce w latach 1951–2006
Autor: Zuzanna Bielec-Bąkowska, Katarzyna Piotrowicz
Strony: 59–98
Summary - read more..
The paper identifies trends in the change in extreme air temperature characteristics, including the average, maximum and minimum temperatures, at 22 Polish weather stations during the period 1951–2006. The statistical analysis included the determination of ≤ 10 and ≥ 90 percentile temperatures, the number of extremely cold days (Tmin ≤ –30 °C), extremely hot days ( Tmax ≥ 35 °C ) and hot nights (Tmin ≥ 20 °C). It was found that the trends in the air temperature were not only related to changes in thermal conditions observed across Central Europe, but were often synchronised. In the long–term, there was a gradual increase in the temperatures, as was the number of extremely hot days, while the number of extremely cold days was falling. Around the year 2000, there were seasons and entire years that reached very high temperatures to the point, in some cases, of extreme values. Indeed, this was a period with the highest air temperatures since the beginning of instrument–based records. It also involved an increase in the number of extremely hot days and a decrease in the number of extremely cold days thus confirming trends observed earlier in these two types of days in Poland. A comparison of the long-term change in the maximum and minimum air temperatures reveals that their average annual values are always statistically significant, which suggests a warming of the region's climate. The picture changes, however, when looking at seasonal and monthly values, both average and exceptionally high or low; and the change becomes less clear and mostly statistically insignificant over a large proportion of the country. This is confirmed by the results of long-term studies into the variability of extreme thermal conditions in the southeastern Polish region of Malopolska in the second half of the 20th century ( Bielec-Bąkowska and Łupikasza 2007 ). This may mean that the intensity of the climate warming observed is not high enough to be translated into a visible change in extreme conditions. The sources of variability of the thermal conditions in Poland also remain debatable. Natural factors, prominently featuring atmospheric circulation, seem highly influential, but are also strengthened by antropopressure, including the urban heat island. This latter proposition is confirmed by the fact that the temperature increase observed greatly exceeds the natural climatic variability (IPC C 2007).
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy określono tendencje zmian temperatury powietrza w Polsce w latach 1951–2006. W tym celu wykorzystano dobowe dane z 22 stacji meteorologicznych, w tym m.in. skrajne wartości temperatury powietrza (≤ 10 i ≥ 90 percentyla), liczbę dni niezwykle mroźnych ( Tmin ≤ –30 °C ), bardzo upalnych (Tmax ≥ 35 °C) i nocy gorących (Tmin ≥ 20 °C ). Stwierdzono, że tendencje zmian temperatury powietrza w Polsce nawiązują do zmian warunków termicznych w całej Europie Środkowej, a w wielu przypadkach ich przebieg był synchroniczny. W wieloletnim przebiegu można zauważyć stopniowy wzrost temperatury powietrza. Zwykle jest on większy w przypadku zmian najniższych wartości temperatury. Wzrasta również liczba dni bardzo upalnych, spada natomiast liczba dni niezwykle mroźnych.
Burze i grady w Polsce
Autor: Zuzanna Bielec-Bąkowska
Strony: 99–132
Summary - read more..
This paper is focuses on thunderstorms and hails in an attempt to address one of the most pressing issues in the debate on climate change, which is to understand sources of extreme meteorological and climatological phenomena. The study used records of observations at 24 weather stations covering the period 1949–2006 and thunderstorm details from eight stations in the period 1885–2008. The study identified no clear trend in the number of days with thunderstorms or with hails during the study period. For both phenomena there is a strong regional variation, both annually and in the long-term. This kind of spatial variation in the occurrence of thunderstorms and hails is characteristic of these phenomena in many areas of the world ( Changnon 1988; Brázdil et al. 1998; Kuleshov et al. 2002 ). In Poland most of the stations that recorded a decrease in the number of days with thunderstorms after 1949 were found north of the line connecting Mt. Śnieżka in the southwest and the town of Suwałki in the northeast and the greatest decrease in this number was recorded in Słubice at 1.3 days per 10 years. A trend to an increase in the number of days with thunderstorms was observed south of the line. The greatest increase in the number of days with thunderstorms was recorded in Włodawa (1.7 days per 10 years), Lesko (1.6 days) and Katowice (1.1 days). Additionally, the study revealed that during the second part of XX century there was an increase in the number of days with thunderstorms in the cool half of the year at most of the stations involved. The pattern was particularly strong to the south of the Śnieżka-Suwałki line and in Szczecin. With the time scale expanded to the period 1885–2008, the changes are weaker, which clearly suggests that any patterns that emerge depend on the study period chosen. The spatial and temporal variabilities in the two phenomena are caused by the dominant types of atmospheric circulation and by regional differences in environmental conditions. Numerous authors have also suggested a link between changes in the occurrence of thunderstorms and hails and macroscale changes in the atmospheric circulation (Kamyshanova 1974; Changnon 1985). On the one hand, in some regions the influence of characteristic synoptic situations may be stronger than the dominant large-scale atmospheric circulation (Bielec-Bąkowska 2002, 2003), while on the other, local conditions are potentially an important factor leading to the free convection conducive to thunderstorms and hails. This seems to be a very important consideration in analysing hails, especially when they accompany thermal thunderstorms. An example is provided by an increased occurrence of these phenomena in an area of Poland that was up to 80 metres higher in altitude than an area, from which the air arrived (Zinkiewicz, Michna 1955; Koźmiński 1965). The annual pattern of hails occurrence seems to be its most significant characteristic. A springtime maximum dominates at stations in the north and in the western half of the country, while a far more even distribution with a maximum shifted towards the summer season is found in the south of Poland. The long-term record of days with hails was very even at most of the stations and periods with significantly higher or lower number of days with hail occurred at most of the stations simultaneously are also difficult to find.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy przedstawiono zróżnicowanie przestrzenne i zmienność czasową pojawiania się burz i opadów gradu w Polsce. W badaniach wykorzystano serie obserwacyjne z 24 stacji meteorologicznych z lat 1949–2006 oraz, w przypadku informacji o burzach, z 8 stacji z okresu 1885–2008. Stwierdzono, że nie można jednoznacznie potwierdzić ani wzrostu, ani liczby dni burzowych, ani liczby dni z opadem gradu w ostatnich dziesięcioleciach. Na większości stacji położonych na północny zachód od linii łączącej Śnieżkę i Suwałki liczba dni burzowych zmniejszała się, natomiast na stacjach leżących na południowy wschód od tej linii przeważały tendencje dodatnie. Ważną cechą przedstawianych zmian jest ich regionalne zróżnicowanie związane z dominującymi w danym obszarze sytuacjami synoptycznymi oraz wpływem lokalnych warunków przyrodniczych. Jest ono szczególnie silnie widoczne w rocznym przebiegu częstości badanych zjawisk. Na północy kraju okres ich największej częstości jest znacznie dłuższy, a liczba dni z burzą wyraźnie mniejsza i bardziej równomiernie rozłożona w czasie niż na południu Polski. R oczne maksimum występowania burz przypada na lato, ale występowały także ciągi lat, w których przypadało ono na wiosnę lub wczesną jesień. Dni z gradem występują natomiast głównie w miesiącach wiosennych (kwiecień–czerwiec), stanowiąc wtedy od 25 do 60 % ich częstości. Na stacjach położonych na północy i w zachodniej połowie kraju zaznacza się dominacja gradu występującego wiosną, na południu Polski natomiast jego przebieg jest bardziej wyrównany, a maksimum występowania częściej jest przesunięte w kierunku miesięcy letnich.
Land cover changes in foothill and mountain landscapes of the Lviv oblast ( Ukrainian Carpathians )
Autor: Anatoliy Smaliychuk
Strony: 133–144
Summary - read more..
This paper analyzes land cover changes at a small scale with respect to the environmental and socio - economic characteristics in five model municipalities. The data used included 1 :50,000 Soviet topographic maps (1976–1989), recent fine scale satellite images from the Google Earth, natural geoecosystems data and 1 :10,000 cadastral maps which provide land use structure data. The model areas selected for our study are rural and situated in different parts of Ukrainian Carpathians. A common tendency for four of five model areas is an increase in the area with forest or shrubland owing to the abandonment of former agricultural lands. The results of statistical analysis showed that land use type, landform, location within an ecotone and slope inclination have the most significant influence on the occurrence of secondary succession. At the same time, transport infrastructure parameters have no essential influence on recent land cover changes.