Prace Geograficzne, z. 133

Redaktor: Twardosz R., Ziaja W.
Rok wydania: 2013
Język publikacji: polski, angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 17 (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Warunki biotermiczne w Tatrach Polskich
Autor: Sebastian Pełech
Strony: 7-19
Summary - read more..
The paper covers a study of biothermal conditions in the Polish Tatras using daily values of the Subjective Temperature Index (STI) from three weather stations : Zakopane ( foot of the mountains ), Hala Gąsienicowa (tree line) and Kasprowy Wierch (summits), recorded during the period 200– 2010. The paper discusses the frequency of various thermal sensations in individual months and seasons. Biothermal conditions were demonstrated to follow an expected vertical pattern of change resembling that of the fall in air temperature. The higher the altitude the fewer S T I classes remained, from six at Zakopane to four at Kasprowy Wierch, the more frequent were the sensations of cold ( "cold ", "cool " ) and the less frequent those linked to warmth ( "hot ", "very hot " ). At Zakopane and Hala Gąsienicowa the dominant thermal sensation during the year was "cool " ( 44 and 45%, respectively ), while "cold " dominated at Kasprowy Wierch ( 48 % ). Zakopane had the best biothermal conditions of the three stations with "cool ", "comfortable " and "warm " sensations, regarded as suitable for outdoor activities ( sports and recreation ) recorded throughout nearly all the year. At the opposite end of the scale were the conditions at Kasprowy Wierch, which had the highest number of days with the "cold " sensation, up to 70 % on average in winter. These conditions require special clothing with a high thermal insulation factor and hand and face protection against potential frostbite.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Warunki biotermiczne Tatr Polskich scharakteryzowano na podstawie codziennych wartości temperatury odczuwalnej (STI) na 3 stacjach meteorologicznych (Zakopane, Hala Gąsienicowa, Kasprowy Wierch) w latach 2001–2010. Omówiono częstość rodzajów odczucia cieplnego w poszczególnych miesiącach oraz porach roku. Wykazano, że wraz ze wzrostem wysokości spada liczba klas odczucia cieplnego (STI) od 6 w Zakopanem do 4 na Kasprowym Wierchu. Najkorzystniejszymi warunkami biotermicznymi cechuje się Zakopane, a najmniej warunków bioklimatycznych dla celów turystyki i rekreacji w Warszawie. Warunki biotermiczne środkowozachodniej Polski na podstawie STI zbadali Mąkosza i Michalska (2010). Posługując się średnimi rocznymi wartościami STI wyznaczyli trendy zmian oraz przedstawili miesięczne i sezonowe częstości rodzaju odczucia cieplnego. C zęstość klas odczucia według STI zbadali w Lublinie i Lesku Wereski i współpracownicy ( 2010 ). Zmienność warunków biotermicznych w Gdyni badała Owczarek (2007). Wykorzystała dane meteorologiczne z godziny 12 UTC do obliczenia STI, a następnie zbadała częstość poszczególnych subiektywnych rodzajów odczucia cieplnego oraz ich zmienność w wieloleciu 1951–2005. Wskaźnik STI posłużył również Chabiorowi i Owczarek (2009) do oceny bioklimatu polskiego wybrzeża Bałtyku. Przeprowadzili oni analizę warunków kąpieliskowych w ciepłej połowie roku. Zaproponowali wskaźnik, w którym jest uwzględniona temperatura wody, średnia dobowa temperatura powietrza, wystąpienie opadu w ciągu dnia oraz wartość STI. Wykorzystując go, wyznaczyli sezony kąpieliskowe na polskim wybrzeżu oraz określili obszary o najlepszych warunkach do kąpieli. Błażejczyk i Sitek (2003) dokonali porównania odczucia cieplnego wyrażonego za pomocą STI z odczuciem badanych turystów w sezonie letnim w Tatrach. Wskaźnik STI policzyli na podstawie danych meteorologicznych z Hali Gąsienicowej i Kasprowego Wierchu, a badania ankietowe turystów przeprowadzili w Kuźnicach i na Kasprowym Wierchu w ciągu dwóch dni lipca. Stwierdzili, że rodzaje odczucia cieplnego według STI i odczucia cieplne badanych turystów są w dużym stopniu podobne, a różnice, jakie wystąpiły, zależały głównie od rodzaju odzieży i indywidualnych cech organizmu (szybkości i intensywności procesów termoregulacji). Dowodzi to, że temperatura odczuwalna STI jest dobrym wskaźnikiem opisującym rodzaje odczucia cieplnego człowieka. Celem tej pracy jest charakterystyka warunków biotermicznych w Tatrach Polskich na podstawie temperatury odczuwalnej STI w latach 2001–2010.
Dni z pogodą parną w okolicy Lublina i Nałęczowa w latach 1966–2010
Autor: Krzysztof Bartoszek, Alicja Węgrzyn
Strony: 21-34
Summary - read more..
The authors investigated days of sultry weather in the Lublin and Nałęczów region from 1966 to 2010. A long-term variability of such days in relation to the three biometeorological indices : the Scharlau's criterion, the equivalent temperature and the Heat Stress Index ( pHSI ) was analyzed. Days of sultry weather can occur in the analyzed area from May to October, but a clearly higher frequency is limited to the period from June to August, with a maximum in July. The most uncomfortable bioclimatic conditions were noticeable in the second half of the day, when air temperatures were highest. The study also showed that the pHSI index has the greatest practical importance because it has been determined on the basis of the human heat balance model and we can also calculate the number of days with various intensity of sultriness. Regardless of the method of calculating biometeorological indices, a significant increase in the risk of dehydration and overheating of the human body was found. The reason is an increasing number of sultry days that occur in long sequences. The upward trend may limit all kinds of physical outdoor activity in he study area.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule scharakteryzowano dni z pogodą parną w okolicy Lublina i Nałęczowa w latach 1966–2010. Analizie poddano wieloletnią zmienność tego rodzaju dni oraz długość ich ciągów, wykorzystując w tym celu trzy wskaźniki biometeorologiczne : kryterium Scharlaua, temperaturę ekwiwalentną oraz wskaźnik stresu cieplnego ( pHSI ). Dni z pogodą parną pojawiały się od maja do października, z największą częstością oraz nasileniem parności w miesiącach od czerwca do sierpnia, z zaznaczającym się maksimum w lipcu. Odczuwanie parności przez człowieka w tym okresie najczęściej przypadało na drugą połowę dnia, gdy występowała najwyższa temperatura powietrza. Wykazano ponadto, że na badanym obszarze, niezależnie od zastosowanej metody, zaznaczył się w ostatnich kilkunastu latach wyraźny wzrost ryzyka przegrzania organizmu człowieka. Było ono związane z występowaniem coraz większej liczby dni z pogodą parną, które pojawiały się w coraz dłuższych ciągach.
Opady w 2010 roku w Karpatach Polskich na tle wielolecia 1881–2010
Autor: Anna Woźniak
Strony: 35-48
Summary - read more..
The paper characterises the annual and monthly precipitation recorded in the Polish Carpathian Mountains in 2010 against a wider background of the period 1881 – 2010. Monthly precipitation totals were taken as the input data covering the period 1881 – 2010 and recorded at 11 stations, including : Wisła, Bielsko-Biała, Żywiec, Maków Podhalański, Zakopane, Nowy Sącz, Krynica, Jasło, Dukla, Sanok and Wetlina. The study demonstrates that the precipitation totals of 2010 were among the highest during the period and their anomaly was either high or extremely high, depending on the criterion adopted. The highest totals were recorded in the Beskid Śląski, Beskid Żywiecki and Beskid Mały ranges, in the Silesian Foothills and in the Tatras. When compared to the long-term average, the totals of 2010 ranged from 139 % in Maków Podhalański and Wetlina to 159 % in Nowy Sącz. At five of the stations the precipitation totals were the highest of the period. At all of the stations the monthly totals between May and September were higher than average and at all but one station (Jasło) the combined total of these months was the highest during the long-term period constituting between 72 % (Wetlina) and 79% (Nowy Sącz) of the annual total in 2010. There was a difference between the eastern and western part of the study area in the monthly pattern. May yielded very high totals at all stations, including the highest of the long-term period at eight of them, constituting between 259% (Jasło, Dukla) and 497 % ( Żywiec ) of the longterm average. At the other end of the spectrum, the October totals were anomalously low. An increased incidence of cyclonic circulation types was accountable for the high precipitation totals recorded in southern Poland in 2010.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule scharakteryzowano sumy roczne i miesięczne opadów atmosferycznych w Karpatach Polskich w 2010 r. na tle wielolecia 1881 2010. Podstawę badań stanowiły miesięczne sumy opadów z wielolecia 1881–2010 z 11 stacji : Wisły, Bielska-Białej, Żywca, Makowa Podhalańskiego, Zakopanego, Nowego Sącza, Krynicy, Jasła, Dukli, Sanoka i Wetliny. Wykazano, że opady w 2010 r. były jednymi z największych w rozpatrywanym 130-leciu. W zależności od przyjętej metody delimitacji sklasyfikowano je jako anomalnie wysokie lub skrajnie wysokie. Największe sumy opadów w tym roku na obszarze badań wystąpiły w Beskidzie Śląskim, Żywieckim, Małym, na Pogórzu Śląskim oraz w Tatrach. Stwierdzono różnice w przebiegu rocznym opadów we wschodniej i zachodniej części profilu. Na wszystkich stacjach wyjątkowo duże opady były w maju; na 8 stacjach były one największe od 1881 r.
Właściwości fizykochemiczne wody potoków tatrzańskich
Autor: Anna Wolanin
Strony: 49-60
Summary - read more..
The chemistry of mountains streams depends on natural factors ( geology, litology, tectonics, and variable supply patterns ) and anthropogenic factors. The aim of this paper is to determine the spatial diversity and variability of physico-chemical properties of streamwater in the Tatra Mts. Principal components analysis was used to determine the factors influencing the chemical composition of streamwater in the Tatra Mountains. Nine streams in the Tatra Mts. were selected for research. Using ion chromatography the concentration of 14 ions was estimated. The variability of physical and chemical parameters of streamwater depends mainly on the geology of an area and dissolution process. Generally, diluted water contains lower concentrations of most dissolved ions. Another factor is the influence of temperaturę and vegetation.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Skład chemiczny wód potoków górskich zależy od czynników naturalnych i antropogenicznych. Celem opracowania jest określenie zróżnicowania przestrzennego i zmienności cech fizykochemicznych wód potoków tatrzańskich. Do badań wybrano dziewięć potoków w Tatrach. Skład chemiczny ( stężenia 14 jonów ) oznaczono metodą chromatografii jonowej. Po wykonaniu analizy składowych głównych określono czynniki determinujące chemizm wód. Najważniejsze znaczenie ma budowa geologiczna zlewni potoków i proces rozcieńczania. Wraz ze wzrostem natężenia przepływu maleją wartości większości cech fizykochemicznych wody potoków. Kolejnym czynnikiem wpływającym na skład chemiczny jest temperatura i wpływ roślinności.
Zmiany powierzchni i batymetrii wybranych jezior
Autor: Mariusz Ptak
Strony: 61-76
Summary - read more..
The work presents bathymetric changes and changes of area of 67 lakes located within the Pomeranian Lake District in northern Poland. On the basis of bathymetric plans and topographic maps, an analysis was carried out focused on changes in bathymetry and area lakes within a period of over 60 years. The total area of the first group of lakes diminished by 5.4% and the volume of lake basins – by 13.1%. The fact that the change in volume is higher than the change in area, which was observed, clearly demonstrates that the decline of natural water reservoirs is caused not only by the shrinking coastline, but also by the phenomenon of shallowing of lake basins. The decrease in the volume of lake basins also negatively affects the lakes' natural resistance to degradation. Moreover, the changes in the total area of all lakes throughout the 20 th century were also analyzed and it was found thatthe total area diminished by 8.0%.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Przedstawiono zmiany batymetrii i powierzchni dla 67 jezior Pojezierza Pomorskiego w północnej Polsce. Na podstawie planów batymetrycznych i map topograficznych dokonano analizy zmian batymetrii w okresie ponad 60 lat ( 1900 – 1960 ) i powierzchni okresie ponad 100 lat ( 1900 – 2000 ). W pierwszym przedziale czasowym powierzchnia jezior zmniejszyła się o 5,4 %, a objętość mis jeziornych o 13,1 %. Wyższa wartość zmiany objętości mis jeziornych w stosunku do zmniejszenia ich powierzchni obrazuje sytuację, z której wynika, że za proces zaniku naturalnych zbiorników wodnych odpowiedzialne są równoległe procesy związane z wypłycaniem mis jeziornych, a nie tylko z kurczeniem się linii brzegowej. Zmniejszenie objętości niecek jeziornych wpływa również niekorzystnie na naturalną odporność jezior na degradację. A naliza zmiany powierzchni jezior w ciągu całego XX w. pokazuje, że nastąpiło jej zmniejszenie o 8,0%.
Wpływ warunków pogodowych na przebieg temperatury gleby
Autor: Dominika Ciaranek
Strony: 77-99
Summary - read more..
The aim of the study was to define relations between meteorological elements such as: sunshine duration, air temperature, precipitation as well as snow cover and thermal regime in soil. All of the data were obtained from the Field Research Station of the Department of Climatology in the Botanical Garden of the Jagiellonian University in Kraków in the period 2007–2009. Dispersing of temperature in soil was researched on 7 depth levels: 0, 2, 5, 10, 15, 20 and 50 cm. In the first part of the paper annual variation of soil was presented. Differentiation of temperature variations was the most significant on the ground surface. The annual average temperature of the soil in the period (2007–2009) ranged from 12.6 °C at the soil surface (0 cm) to 11.1 °C at a depth of 20 cm. The highest average annual temperaturę on the surface of the soil was measured in 2008 (12.7 °C), and the lowest – 2009 (11.1 °C at a depth of 20 cm). The average annual temperature variations in the soil profile 5–50 cm was 0.6 °C. Taking into account the relationship between sunshine duration and the daily average temperature of each level, the largest connection on the soil surface was noted on 0 cm ( correlation coefficient 0.69 ) and gradually decreased with depth. It was also found that there was a very strong correlation between the temperature of the soil at all the depths and the air temperature measured in the cage at the height of 2 m above the ground. These values range from 0.88 at a depth of 50 cm with air temperature at noon (12 UTC) to 0.98 between the temperature on the ground (0 cm) at 6 UTC. Systematic temperature increase of successive depths in days with snow cover and reduction of the daily temperatures amplitudę with increasing depth (in accordance with Fourier's law) is also a characteristic regularity. On the termoizoplet graph it can be seen that at low temperatures in the soil profile these days with snow greater than 20 cm maintained only to a depth of 2 cm, while in the 5–50 cm layer was almost isotherm (gradients up to 0.07 °C · cm–1). In the case of soil temperature, many meteorological factors directly affect its course. For this reason, most of them were taken into account in this publication.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W pracy przedstawiono przebieg temperatury gleby na różnych głębokościach (do 50 cm) w Krakowie w zależności od usłonecznienia, stanu gruntu i zalegającej pokrywy śnieżnej oraz określono związek temperatury gleby z temperaturą powietrza w wybranych dniach z lat 2007–2009. Wahania w przebiegu temperatury gleby w przypowierzchniowej warstwie były odzwierciedleniem aktualnie występujących warunków meteorologicznych. Zmiana kierunku strumienia ciepła w glebie najczęściej występuje w marcu (od powierzchni w głąb) oraz we wrześniu (od głębszych warstw ku powierzchni).