Prace Geograficzne, z. 135

Redaktor: Andrzej Kacprzak
Rok wydania: 2013
Język publikacji: polski, angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 17 (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Kationowa pojemność wymienna gleb na różnym podłożu geologicznym w Górach Stołowych
Autor: Cezary Kabała, Adam Bogacz, Bernard Gałka, Paweł Jezierski, Beata Łabaz, Jarosław Waroszewski
Strony: 7-20
Summary - read more..
The effective cation exchange capacity in the surface layers of soils in the Stołowe Mountains reached mean values of 8–10 cmol(+) kg–1, of which up to 60% is exchangeable aluminum. The sum of base cations depends on the organic carbon content and particle-size distribution, related to the parent rock type. The largest sum is in soils derived from Cretaceous mudstones, followed by Permian sandstones and granite, whereas the smallest – from the Cretaceous sandstones. Among the soils derived from mudstones, Dystric Cambisols have the smallest base cation sum (2–2.5 cmol(+) kg–1), Luvisols have a two-fold higher and Eutric Cambisols – a three-fold higher one. The mean base saturation achieved 60% in Eutric Cambisols and 45% in Luvisols, while in Dystric Cambisols developed both from mudstones, Permian sandstones and granites it was on average 25%only. The sum of exchangeable base cations and base saturation in soils clearly differentiate the trophic status of forest habitats in the Stołowe Mountains, reflecting the interactions of geology and typological soil-forming processes.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Efektywna pojemność wymiany kationów w powierzchniowych warstwach gleb Gór Stołowych oscyluje wokół 8–10 cmol(+) kg–1, z czego aż do 60% zajmuje glin wymienny. Suma kationów zasadowych zależy od zawartości materii organicznej oraz od uziarnienia gleb, powiązanego z rodzajem skały macierzystej. Największa jest w glebach wytworzonych zwietrzelin mułowców kredowych, mniejsza z piaskowców permskich i granitów, najmniejsza z piaskowców kredowych. Spośród gleb wytworzonych z mułowców najuboższe w kationy zasadowe (2–2,5 cmol(+) kg–1) są gleby brunatne kwaśne. Gleby płowe mają sumę kationów zasadowych dwu-, a gleby brunatne właściwe – trzykrotnie wyższą. Wysycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami osiąga 60% w glebach brunatnych właściwych i 45–47% w glebach płowych, a w glebach brunatnych kwaśnych, wytworzonych zarówno z mułowców, jak i granitów oraz piaskowców permskich, tylko 25%. Suma wymiennych kationów zasadowych oraz stopień wysycenia kationami zasadowymi wyraźnie różnicują warunki troficzne siedlisk leśnych Gór Stołowych, odzwierciedlając współoddziaływanie podłoża geologicznego i typologicznych procesów glebotwórczych.
Właściwości i pozycja systematyczna gleb rozwiniętych na ryolitach w Górach Kamiennych
Autor: Łukasz Musielok, Andrzej Kacprzak, Joanna Opyrchał
Strony: 21-39
Summary - read more..
The paper presents results of research on the properties of soils developed on rhyolites in the Kamienne Mountains (Sudetes). It exhibits soil diversity of the area which is relatively poorly studied in the field of soil typology. The research focuses on morphology and physicochemical properties of soil profiles whose localization varied in terms of: position on slope, slope angle and aspect, vegetation and elevation. Although the parent material is relatively homogeneous, a significant diversity of soil properties was observed. Shallow profiles and coarse fragment content usually exceeding 65% typify soils developed from rhyolites in the Kamienne Mountains. Most of the investigated soil profiles distinguish themselves with a colour of 5YR and 7YR which are characteristic for rhyolite regolith. A high organic matter content noted in these soils is a result of the influence of climatic conditions and vegetation type, and also a quantitative impact of coarse fragment content in the soil profile. The occurrence of podzolization process is conditioned by high permeability and very acidic pH. However, Podzols can be found only in specific morphological situations, in places where significant amount of fine fractions is accumulated. The observed large diversity of soil properties can be attributed to topography, slope angle and some morphogenetic processes. The influence of climatic conditions, varying with the elevation, and vegetation type can also affect soil properties.
Abstrakt - czytaj wiecej...
W artykule zaprezentowano wyniki badań właściwości gleb rozwiniętych na podłożu skał ryolitowych, a jednocześnie udokumentowano zróżnicowanie pokrywy glebowej dotychczas mało rozpoznanego obszaru Sudetów, jakim są Góry Kamienne. Zaobserwowano duże zróżnicowanie właściwości gleb mimo względnie jednorodnego podłoża skalnego. Specyfika wietrzenia masywnych skał ryolitowych przejawiająca się powstawaniem grubofrakcyjnych pokryw i bardzo niewielkiej ilości części ziemistych odzwierciedla się we właściwościach gleb, które charakteryzują się m.in. bardzo dużą przepuszczalnością. Badane gleby odznaczają się również dużą zawartością materii organicznej, która często mechanicznie transportowana jest w dół profilu glebowego. Duża przepuszczalność gleb i kwaśny odczyn sprzyjają zachodzeniu procesu bielicowania, który występuje jednak jedynie w szczególnych sytuacjach morfologicznych, w miejscach, gdzie gromadzi się znaczna ilość drobnych frakcji. Duże zróżnicowanie właściwości gleb wytworzonych na podłożu ryolitów wynika z wpływu ukształtowania terenu, nachylenia stoków oraz zachodzenia procesów morfogenetycznych, a także wpływ zróżnicowanych warunków klimatycznych związanych z wysokością n.p.m.
Implikacje procesu saltacji wykrotowej w biomechanicznym przekształcaniu pokryw stokowych i mikrorzeźby stoku w piętrze regla górnego Karkonoszy Polskich
Autor: Łukasz Pawlik
Strony: 41-55
Summary - read more..
The Karkonosze Massif as a part of the Sudety Mts is frequently considered as a mountain range where surficial degradation processes are most active. It is especially true for the area above the upper timber line (subalpine and alpine zone), anthropogenically altered slope surfaces and stream channels, and so far it has been proved by numerous analytical studies. However, in many of these studies the process of tree uprooting has not been takien into account and the forest belt zone has been rarely a subject of detailed geomorphological research. Results of the present study suggest that tree uprooting, in the Karkonosze Mts mostly caused by frequent episodes of high foehn winds, is probably the most important single factor of biomechanical alteration of soil mantle in the upper forest belt of the massif. It is also an agent which initiates further geomorphological processes within root plates and tree throw pits, as well as changes of pedogenetic meaning, including regressive remodeling of soils.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Karkonosze są masywem w granicach Sudetów, w którym powierzchniowe procesy degradacyjne są najbardziej aktywne. Dotyczy to przede wszystkim obszarów powyżej górnej granicy lasu, powierzchni stoków przekształconych antropogenicznie i koryt rzecznych. W dotychczasowych badaniach nie brano pod uwagę procesu saltacji wykrotowej, a domena morfogenetyczna piętra leśnego rzadko była przedmiotem szczegółowych analiz geomorfologicznych. Wyniki prezentowanych tu badań sugerują, że saltacja wykrotowa powodowana przede wszystkim przez częste epizody wiatru fenowego jest prawdopodobnie najważniejszym czynnikiem prowadzącym do biomechanicznego przekształcania pokryw stokowych w reglu górnym Karkonoszy. Może być czynnikiem inicjującym nie tylko szereg dalszych procesów geomorfologicznych (erozji, odpadania, osypywania i in.) w obrębie karp i zagłębień posaltacyjnych, ale również glebotwórczych, w tym regresyjnego przemodelowania profili glebowych.
Zróżnicowanie zawartości różnych frakcji fosforu w glebach łąk porolnych w sąsiedztwie składowiska nawozów mineralnych w Tarnawie Wyżnej (Bieszczady Zachodnie)
Autor: Mateusz Stolarczyk, Marek Drewnik
Strony: 57-71
Summary - read more..
The paper presents a study on the diversity of different fractions of phosphorus in former agricultural (grassland) soils around a stockpile of mineral fertilizers in Tarnawa Wyżna (Bieszczady National Park). The main properties taken into consideration include basic soil analyses and extractions of phosphorus forms (Porg, Plab, P-Al, P-Fe, P-Ca). The total phosphorus content is calculated as the sum of organic and mineral phosphorus. The main aim of the study is to present the content of different forms of phosphorus in the profiles of typical grassland soils in Tarnawa Wyżna as well as to the spatial diversity of these forms in the uppermost soil horizons in relation to the basic properties of the soil. The results indicate that the analyzed soils are characterized by a distribution of phosphorus and its various fractions typical of slightly acidic Cambisols and grassland soils used for agricultural purposes.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem pracy było przedstawienie zawartości różnych form fosforu (Ptot, Porg, P-Al, P-Fe, P-Ca, Plab) w profilu glebowym typowych gleb łąk porolnych w Tarnawie Wyżnej (Bieszczady Zachodnie) oraz zaprezentowanie przestrzennego zróżnicowania tych form w poziomach stropowych gleb w nawiązaniu do podstawowych właściwości gleby i występującego na tym terenie składowiska nawozów mineralnych. W toku badań laboratoryjnych oznaczono podstawowe właściwości gleby oraz wykonano szereg ekstrakcji form fosforu (Porg, Plab, P-Al, P-Fe, P-Ca). Całkowita zawartość fosforu została obliczona jako suma fosforu związanego we frakcjach mineralnej i organicznej. Badane gleby charakteryzują się zawartością fosforu typową dla gleb występujących w średnich szerokościach geograficznych oraz typowym rozkładem poszczególnych frakcji fosforu dla gleb słabo kwaśnych. Ponadto stwierdzono, że wpływ składowiska na gleby ogranicza się do najbliższego sąsiedztwa pryzmy nawozów.
SOME CHARACTERISTICS OF FOREST-TUNDRA (WEST SIBERIA) SOIL GROUPS DISTINGUISHED ON THE BASIS OF THERMAL PROPERTIES
Autor: Victor Valdayskikh, Olga Nekrasova, Jean Jouzel, Anton Uchaev, Tatiana Radchenko
Strony: 73-86
Summary - read more..
This paper contains the results of the forest-tundra soils studying. The key sites were situated on the permafrost territory, which is under scrutiny in connection with the global climate changes. The soil position in landscape, parent rock texture, vegetation conditions and thickness of organic horizons were taken into account. On the base of seasonal thawing or active layer depth measurements and soil temperaturę vertical gradients calculating, four main soil groups which are different in their thermal properties were identified. The physical-chemistry properties are rather close in various soil types. Similarities in the profile distribution of humus fractions are also revealed in the soil humus formed under different conditions. Despite of estimated relatively low level of carbon stocks in forest-tundra soils, half of them exist in mobile humus forms, which are less stable. Data on the soil thermal regime types and stocks of different humus forms in soils of various conditions are useful for long-term forecasting of soil status.
NIECIĄGŁOŚCI LITOLOGICZNE W PROFILACH BIELIC WYTWORZONYCH ZE ZWIETRZELIN GÓRNOKREDOWYCH PIASKOWCÓW W GÓRACH STOŁOWYCH
Autor: Jarosław Waroszewski, Cezary Kabała, Katarzyna Koszelnik
Strony: 87-100
Summary - read more..
The data presented in this paper confirms the existence of lithological discontinuities in Podzols, usually at the boundaries between E and B horizons. This phenomenon is supported by the results of particle size analysis: changes in the content of medium sand, coarse and fine sand, fine silt and clay. The presence of lithological discontinuities zone is also indicatedd by sedimentological indexes, first of all the average diameter of grains, as well as the asymmetry of particle size distribution. Based on the above arguments it can be concluded that Podzols formed from Upper Cretaceous sandstones in the Stołowe Mountains are heterogeneous
Abstrakt - czytaj wiecej...
Prezentowany w niniejszym opracowaniu materiał potwierdza występowanie nieciągłości litologicznych w bielicach z reguły na styku poziomów E i B. Obserwacje te uwierzytelnia analiza uziarnienia wyraźnymi zmianami zawartości podfrakcji piasku średniego, grubego i drobnego oraz pyłu drobnego i iłu. Na występowanie strefy nieciągłości wskazują także wskaźniki sedymentologiczne, w tym przede wszystkim przeciętne średnice ziaren, jak również wartości parametru asymetrii rozkładu uziarnienia. Opierając się na przedstawionych argumentach można wysunąć wniosek o heterogenicznej budowie bielic wytworzonych ze zwietrzelin górnokredowych piaskowców w Górach Stołowych.
ZASTOSOWANIE WYBRANYCH SYSTEMÓW KLASYFIKACJI DO OKREŚLENIA TYPÓW MATERII ORGANICZNEJ W GLEBACH LEŚNYCH W TATRACH
Autor: Katarzyna Wasak
Strony: 101-119
Summary - read more..
Features of humus horizons are strictly controlled by environmental factors like trophic and climatic conditions. Morphology of humus horizons is a key to understanding the conditions and processes that shape the horizons. In the Tatra Mountains many factors influence humus formation. Firstly, soils are developed on different bedrock – limestones and more acidic shales. Secondly, on large areas natural beech forests have been replaced by spruce forests. The aim of this study is to compare the existing humus form classifications to verify their applicability in this diverse region.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Budowa poziomów organicznych i próchnicznych jest odzwierciedleniem warunków środowiska, w jakich kształtuje się gleba, toteż zagadnienie morfologii materii organicznej jest bardzo istotne dla zrozumienia warunków i procesów ją kształtujących. W lasach Tatr Zachodnich istnieje duże zróżnicowanie czynników, które wpływają na kształtowanie właściwości gleb oraz materii organicznej. W podłożu występują łupki ilaste oraz skały węglanowe (wapienie i dolomity). Na dużych obszarach w miejsce naturalnych lasów bukowojodłowych nasadzono świerki, które zmieniły środowisko glebowe, a w konsekwencji także właściwości materii organicznej. Celem opracowania jest ocena przydatności Systematyki gleb Polski (2011), Klasyfikacji gleb leśnych Polski (2000) oraz nowo zaproponowanej klasyfikacji typów materii organicznej Jabiola i współautorów (2013) do określenia zróżnicowania morfologii materii organicznej tych gleb w nawiązaniu do warunków środowiska.