Prace Geograficzne, z. 138

Redaktor: Jolanta Święchowicz
Rok wydania: 2014
Język publikacji: polski, angielski

ISSN 1644-3586

Cena egzemplarza: 20 zł (w tym 5% VAT)

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Wszelkich informacji dotyczących zamówień udziela Sekretariat IGiGP UJ:
tel. +48/12/ 664-52-50
e-mail: sekretariat@geo.uj.edu.pl

Publikacje wysyłane są jedynie pod dokonaniu z góry wpłaty na konto:
PEKAO S.A. o/Kraków 34 1240 4722 1111 0000 4860 3050

Osoby zainteresowane otrzymaniem faktury VAT prosimy o podanie odpowiednich danych (nazwę płatnika, adres oraz nr NIP) w polu "uwagi".

Tytuł: Zeszyt: Redaktorzy:
Rok: Język publikacji: Cena jednostkowa:
Imię: Nazwisko:
Email: Tel:
Ulica: Kod pocztowy:
Miasto: Kraj:
Liczba egzemplarzy: Do wartości egzemplarza doliczany jest koszt przesyłki - 7,5 PLN.

Przy zamówieniach powyżej 1 egzemplarza koszty przesyłki należy uzgodnić indywidualnie.

Uwagi:
Spis treści:
Anomalnie wysokie miesięczne opady atmosferyczne w Polskich Karpatach i na ich przedpolu ( 1881 – 2010 )
Autor: Robert Twardosz, Marta Cebulska
Strony: 7-28
Summary - read more..
The study addresses the problem of river flooding and other dangerous natural processes as well as phenomena resulting from persistent heavy rainfall. Annual and multi-annual records of anomalously heavy precipitation were investigated using data from 16 weather stations in the Polish Carpathian Mountains and their foreland from the period 1881–2010. The anomalously high precipitation was studied in terms of its annual and multi-annual pattern, time of occurrence, spatial extent and the coinciding atmospheric circulation. The anomalously high monthly totals were defined as those, which exceeded the upper quartile plus 1.5x the interquartile range. It was found that during the 130 years of the study period, there were 200 anomalously heavy precipitation months (AHMs), which occurred in 106 years. Most of them were only recorded at either a single station or at two neighbouring stations, which would suggest that precipitation of this magnitude depends not just on circulation circumstances, but also on local factors. No statistical change was found in the long-term AHM occurrence pattern. There were two instances, where an AHM was recorded simultaneously at all 16 stations, in May 1940 and 2010, and they both contributed to catastrophic floods. The latter of the events involved both the highest absolute totals (exceeding 500 mm) and the highest relative totals (i.e. the percentage of the long-term average close to 500 %). The AHMs tended to coincide with cyclonic circulation. Between October and March, this was the western cycloniccirculation (Wc), while for the remainingpart of the year it was cyclonic trough (Bc).
Abstrakt - czytaj wiecej...
Długotrwałe utrzymywanie się obfitych opadów atmosferycznych jest przyczyną wezbrań oraz innych groźnych procesów i zjawisk przyrodniczych. Celem opracowania jest zatem poznanie anomalnie wysokich opadów miesięcznych w polskich Karpatach i na ich przedpolu. Z badano przebieg roczny i wieloletni, czas wystąpienia i zasięg przestrzenny anomalnie wysokich opadów, a także ich związek z cyrkulacją atmosferyczną, na podstawie sum miesięcznych z 16 stacji meteorologicznych ze 130 lat 1881 – 2010. Z a podstawę wyłonienia anomalnie wysokich sum miesięcznych opadów przyjęto kwartyl górny powiększony o 1,5-krotność rozstępu międzykwartylowego. Stwierdzono, że w ciągu 130 lat było 200 przypadków anomalnie wysokich opadów (AWO), które wystąpiły w 106 latach. W większości pojawiały się one tylko na pojedynczej stacji lub dwóch sąsiednich, co wyraźnie wskazuje, że o bardzo dużych opadach decydują uwarunkowania nie tylko cyrkulacyjne, ale także lokalne. W przebiegu wieloletnim częstości AWO nie stwierdzono zmian istotnych statystycznie. W rozpatrywanym okresie stwierdzono dwa AWO, które wystąpiły na wszystkich 16 stacjach ; było to w maju 1940 i 2010 r. Skutkiem ich wystąpienia były powodzie zaliczone do katastrofalnych. Opady w maju 2010 r. cechowały się zarówno największymi sumami bezwzględnymi (ponad 500 mm), jak i największymi wartościami względnymi, czyli stosunkiem do średniej sumy wieloletniej (prawie 500 %).
Zmienność inwersji temperatury powietrza nad Krakowem w świetle warunków cyrkulacyjnych
Autor: Angelika Palarz
Strony: 29-43
Summary - read more..
Temperature inversion is a phenomenon in which air temperature increases with altitude. The studies on air temperature inversions in Cracow were based on various data and methods e.g. data from standard and automatic meteorological stations, radiosonde observations, lidar and sodar measurements. They showed the annual and diurnal variability of temperature inversions, but most of them did not investigate the multi-annual trends in the occurrence of temperature inversions. Due to the relationship between meteorological conditions and air quality, it is important to study the multi annual, annual and diurnal variability of air temperature inversions. The main aim of this article is to determine the multi-annual variability of air temperature inversions in Cracow and its relation to synoptic situation. Moreover, the annual and diurnal variability of temperature inversions is shown. The study is based on data derived from NCEP-NCAR reanalysis and the classification of synoptic situation types by T. Niedźwiedź. In this paper two parameters of inversions are presented – frequency and intensity. The study confirmed that the frequency and intensity of inversions have annual and diurnal variation. Multi annual changes in the numbers of days with temperature inversion were also observed – a statistically significant increase in the 1000–925 hPa layer as well as in the intensity of temperature inversions – a statistically significant increase in the 1000–925 hPa, 1000–850 hPa and 925–850 hPa layers. It was proved that a very strong relationship exists between the days with temperature inversion and the anticyclonic situation, especially with the air-flow from south, south-west and south-east.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Głównym celem opracowania jest ocena wieloletniej zmienności inwersji temperatury powietrza nad Krakowem oraz określenie wpływu warunków cyrkulacyjnych na ich występowanie. Przeprowadzona dla wielolecia 1961 2010 analiza została wykonana na podstawie danych pozyskanych z reanaliz NCEP-NCAR i Kalendarza typów cyrkulacji atmosfery dla Polski Południowej T. Niedźwiedzia. O bejmowała ona cztery warstwy dolnej troposfery – 1000–925 hPa, 1000–850 hPa, 1000–700 hPa i 925–850 hPa. Wyniki zostały przedstawione w odniesieniu do dwóch charakterystyk warstw inwersyjnych – częstości i natężenia. Z wiązek występowania inwersji termicznych z sytuacją synoptyczną określono za pomocą częstości i prawdopodobieństwa warunkowego wystąpienia dni z inwersją temperatury powietrza w poszczególnych typach cyrkulacji atmosfery. Przeprowadzona analiza wskazuje na występowanie istotnego statystycznie dodatniego trendu zmian liczby dni z inwersją temperatury powietrza między poziomami 1000 hPa i 925 hPa oraz dodatnich trendów średniego rocznego natężenia zjawiska w warstwach 1000–925 hPa, 1000–850 hPa i 925–850 hPa. Występowaniu warstw inwersyjnych sprzyjają sytuacje antycyklonalne, w szczególności z adwekcją powietrza z sektora południowego – typy SWa, Sa i SEa.
Zmiany cech fizycznych i chemicznych wód źródeł w zlewni Potoku Chochołowskiego (Tatry Zachodnie)
Autor: Anna Wolanin
Strony: 45-56
Summary - read more..
The purpose of this paper is to describe the variability of the physical and chemical characteristics of springwater in the Chochołowski Potok catchment. Eleven springs were selected for research purposes. The research was performed from November 2008 to October 2009. Ca2+ was found as the most common cation, and HCO3– was the most common anion in the analysed springwater. The spatial variability of the physical and chemical parameters depends on the geology of an area. Most of the physical and chemical properties of springwater are characterized by seasonal variability. Only a few seasonal differences of the physical and chemical parameters of water are statistically significant (ANOVA). The seasonal changes in springwater chemistry are characterized by high ion concentrations during dry periods in the autumn and winter and low ion concentrations during snowmelt and rainfall-induced floods during the spring and summer. Four factors controlling the physical and chemical properties of springwater were identified.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Badaniami objęto 11 źródeł położonych w Dolinie Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. W rytmie miesięcznym mierzono wydajność, cechy fizyczne i chemiczne oraz skład chemiczny wody źródeł. W składzie chemicznym wody źródeł dominowały Ca2+ i HCO3–, a ze związków biogennych NO3–, przy czym te ostatnie występowały w niewielkich stężeniach.Wyniki badań wykazały, że występują sezonowe zmiany większości cech fizycznych i chemicznych wody, ale stwierdzone różnice przeważnie nie były istotne statystycznie (ANOVA). Najwyższe wartości większości cech fizycznych i chemicznych wody występowały zimą, a najniższe wiosną i latem. Występuje także przestrzenne zróżnicowanie cech fizycznych i chemicznych wody. Stwierdzono, że cechy fizyczne i chemiczne wody źródeł kształtowane były przez zróżnicowaną budowę geologiczną zlewni, warunki klimatyczne, proces rozcieńczania oraz aktywność biologiczną zlewni.
Wykorzystanie eksperymentu terenowego w badaniach erozji wodnej gleb w zlewni Chwalimskiego Potoku (Pojezierze Drawskie, górna Parsęta)
Autor: Mikołaj Majewski
Strony: 57-66
Summary - read more..
Stationary research upon soil erosion has been conducted in the Chwalimski Potok catchment since 2012 as a continuation of research started in 1994. In 2013 conducted two field experiments were conducted in order to evaluate the impact of high intensity rainfall on soil surface. The first experiment consisted of 5 and the second of 4 rainfall simulations. The rainfall was created by using a purpose-built rain simulator, consisting of 3 and 6 sprinklers placed around the testing plot. The paper focuses on the characterization of the course of these experiments. The achieved results compared with the results from the hydrological years 2012 and 2013 show that slope wash considerably increases during rainfall of high intensity and high amount.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Stacjonarne badania erozji wodnej gleb prowadzone w zlewni Chwalimskiego Potoku od 2012 r. stanowią kontynuację badań prowadzonych od 1994 r. W celu poznania reakcji na opad o znacznym natężeniu oraz możliwości kontroli wybranych cech gleby, w 2013 r. dwukrotnie przeprowadzono eksperymenty terenowe, polegające na wywołaniu sztucznego opadu. Do symulacji opadu wykorzystano zbudowaną specjalnie w tym celu deszczownię. W pracy scharakteryzowano przebieg obu eksperymentów. Uzyskane wyniki, porównane z wynikami z lat hydrologicznych 2012 i 2013, wskazują, że wielkość spłukiwania wzrasta gwałtownie podczas opadów o większym natężeniu, większych sumach i skumulowanych w czasie epizodach opadowych.
Wykorzystanie danych ze skaningu laserowego do pomiaru zmian zasięgu oraz struktury pionowej roślinności semi-naturalnego odcinka doliny Wisły
Autor: Agnieszka Gajda
Strony: 67-80
Summary - read more..
Changes in vegetation cover are one of the features affecting the functioning of river valleys. Vegetation influences the geomorphological and hydrological processes within a water basin. Controlling the quality and quantity of vegetation is crucial for keeping the eco- and geosystem balance. Until now the methods applied in controlling vegetation were not efficient (field work) or were not providing enough information about the vertical structure of plant communities (i.e. analyses based on data obtained from optical remote sensing do not allow precise determination of vegetation height). The aim of this study was to determine the changes in the extent and vertical structure of the vegetation within a semi-natural section of the Vistula river valley in Krakow between 2006 and 2012 using airborne laser scanning. The application of such data in this type of research was also evaluated. The study revealed that, in spite of spite of maintenance work, the extent of vegetation cover increased during the monitoring period. Data verification indicated high precision and suitability of these data in the determination of the vegetation cover changes at the local scale. A wider access to data obtained from airborne laser scanning should soon result in the proliferation of studies conducted using airborne laser scanning which will positively impact the cost and quality of such research.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Zmiany zasięgu roślinności są jedną z cech wpływających na funkcjonowanie dolin rzecznych. Roślinność ma tu duży wpływ na procesy przebiegające w obrębie doliny i koryta rzeki. Kontrola ilości oraz jakości roślinności ma podstawowe znaczenie dla utrzymania równowagi eko- i geosystemu. Dotychczasowe metody stosowane do kontroli roślinności są bardzo pracochłonne (praca w terenie) lub nie dostarczają pełnej informacji na temat struktury pionowej zbiorowisk roślinnych (np. opracowania wykonywane na podstawie optycznych danych teledetekcyjnych nie pozwalają dokładnie ocenić wysokości roślinności). Celem badań było określenie zmian zasięgu i struktury pionowej roślinności w obrębie seminaturalnego odcinka doliny Wisły w Krakowie w latach 2006–2012 z wykorzystaniem danych z lotniczego skaningu laserowego. Dodatkowym celem metodycznym pracy była ocena przydatności tych danych do tego typu badań. Stwierdzono, że pomimo prowadzonych prac pielęgnacyjnych zasięg roślinności zwiększył się w badanym okresie. Jednocześnie udział poszczególnych klas wysokości nie uległ zmianie. Weryfikacja wyników wykazała wysoką dokładność i przydatność wykorzystanych danych do określania zmian szaty roślinnej w skali lokalnej. Coraz szerszy dostęp do danych z lotniczego skaningu laserowego powinien w najbliższym czasie spowodować rozpowszechnienie analiz zmian prowadzonych na podstawie danych z lotniczego skaningu laserowego, co pozytywnie wpłynie na koszt i jakość prowadzonych badań
Wpływ kopalni węgla brunatnego Bełchatów na zagospodarowanie przestrzenne gmin Rząśnia i Szczerców w ocenie mieszkańców.
Autor: Kalina Pędziwiatr
Strony: 81-94
Summary - read more..
The aim of this article is to describe the influence of the Bełchatów Brown Coal Mine on the spatial planning in the communes of Rząśnia and Szczerców in the inhabitants' opinion. In the paper the author presented the main changes, that, according to the residents, occurred in the land use planning in the communes of Rząśnia and Szczerców from the outset of mining activity in their area. The author also indicated changes that are negatively perceived by local communities and inhabitants' expectations regarding future changes in the spatial development of their communes. During the study the area of impact of the Szczerców pit was also determined. Analysis of the questionnaires showed, that, in the opinion of the inhabitants, the impact of the lignite mine on spatial planning significantly decreases with distance until it completely disappears. The most significant changes are visible only in those parts of the communes, which are in a direct contact with lignite mining area and are related with the operation of the mine. They include proximity to the excavation area, building of industrial facilities or construction of roads leading to the objects belonging to the mine.
Abstrakt - czytaj wiecej...
Celem artykułu jest przedstawienie wpływu odkrywki Szczerców Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów na zagospodarowanie przestrzenne gmin Rząśnia i Szczerców w ocenie ludności zamieszkującej te gminy. W opracowaniu autorka przedstawiła główne zmiany, jakie według mieszkańców zaszły w zagospodarowaniu przestrzennym gmin Rząśnia i Szczerców od momentu rozpoczęcia na ich terenie działalności eksploatacyjnej. Wskazała również zmiany, które są negatywnie postrzegane przez społeczności lokalne, oraz oczekiwania mieszkańców dotyczące przyszłych zmian w zagospodarowaniu przestrzennym ich gmin. Podczas badań został także wyznaczony obszar oddziaływania odkrywki Szczerców na tereny z nią sąsiadujące. Analiza kwestionariuszy wykazała, że w opinii mieszkańców wraz z oddalaniem się od wyrobiska górniczego oraz zwałowiska zewnętrznego odkrywki Szczerców wpływ na zagospodarowanie przestrzenne znacznie maleje, aż zupełnie zanika. Najistotniejsze zmiany widoczne są jedynie w tych częściach gminy, które mają bezpośredni kontakt z obszarem wydobycia węgla brunatnego i są związane z funkcjonowaniem kopalni, są to np. sąsiedztwo z wyrobiskiem i zwałowiskiem zewnętrznym, powstawanie obiektów przemysłowych czy też budowanie dróg dojazdowych do obiektów należących do kopalni.